Kendine İyi Davran Güzel İnsan

1. İki ayrı ben

“Herkesi memnun edemezsin güzel insan.”

Kitabın temel fikri, insanın içinde birbirine benzemeyen iki yönün yaşadığı. Yazara göre sağlıklı ben seni korur, ihtiyaçlarını fark eder ve sana iyi gelen seçimlere yöneltir; sağlıksız ben ise dümene geçtiğinde kendini hırpalayan kararlar aldırır. Uykundan olma pahasına başkasının işini bitirmek, yorgunken hayır diyememek, aynada sürekli kusur aramak bu ikinci sesin işleri olabilir. Budak bu ayrımı bir suçlama aracı olarak değil, kendini tanıma yolu olarak sunar. Akşam günü gözden geçirirken bugün aldığın küçük kararlardan birini seç ve onun hangi yanından geldiğini dürüstçe işaretle; kendini yargılamadan, yalnızca fark ederek.

2. Kendin için önemli misin

“Kafandaki ses sana dost mu düşman mı?”

Budak, başkalarına iyi gelebilmenin ön koşulunun kendine iyi bakmak olduğunu savunur. Bu bir bencillik çağrısı değil; boş bir bardaktan kimseye su dökülemeyeceği gibi basit bir gerçeğe dikkat çekmek. Çoğumuz anne, evlat, çalışan ya da arkadaş olarak herkesin ihtiyacını sıraya koyar, kendimizi en alta yazarız. Bunun bedeli zamanla tahammülsüzlük, kırgınlık ve bitkinlik olarak geri döner. Kitap okuru, kendine gösterdiği özeni de sorumluluklarından biri saymaya davet ediyor. Bu hafta takvimine yalnızca senin için ayrılmış yarım saatlik bir randevu koy ve onu başka bir işe feda etmeden koru; o yarım saatte ne yapacağına da sen karar ver.

3. Kaygıyla aynı masada

“Kusursuz olmak zorunda değilsin.”

Kitap kaygıyı ve endişeyi tamamen yok edilecek düşmanlar olarak değil, yönetilmesi gereken duygular olarak ele alır. Yazara göre kaygı çoğu zaman gelecekle ilgili felaket senaryoları kurar ve zihni bugünden uzaklaştırır. Sınav sonucu açıklanmadan önce aklından geçen yüzlerce ihtimal buna örnek: Hiçbiri henüz yaşanmamıştır ama beden hepsini yaşıyormuş gibi gerilir. Budak endişeyi fark etmeyi, ona isim koymayı ve elindeki somut adımlara dönmeyi önerir. Kaygın yoğunsa ve uzun sürüyorsa, bir psikolog ya da psikiyatristle görüşmek herhangi bir kitaptan daha belirleyici olabilir. Bir dahaki endişe anında kendine şunu sor: Bu şu an olan bir şey mi, yoksa olabilecek bir şey mi?

4. Her düşünceye inanma

Yazar, olumsuz düşüncelerin kontrolsüz bırakıldığında insanın kendine bakışını belirlediğini anlatır. Bir arkadaşın mesajına geç dönmesi beni sevmiyor düşüncesine, işte yapılan küçük bir hata ben zaten beceriksizim hükmüne kolayca dönüşebilir. Kitap bu düşünceleri bastırmak yerine sorgulamayı öneriyor: Bunun kanıtı ne, başka hangi açıklama mümkün? Bu bakış, düşünce ile gerçek arasına küçük bir mesafe koyar. Zihnindeki eleştirmen genellikle yüksek sesle konuşur ama her zaman haklı değildir. Seni bu hafta en çok üzen düşünceyi bir kâğıda yaz, yanına onu zayıflatan tek bir karşı kanıt ekle ve ikisini yan yana okuduğunda neyin değiştiğine bak.

5. Seni tüketen ilişkiler

Budak, bazı insanların ve ilişkilerin enerjini sürekli tükettiğini, bunu fark etmenin kendine iyi davranmanın parçası olduğunu vurgular. Her görüşmeden sonra kendini küçülmüş, suçlu ya da bitkin hissettiğin biri varsa bu bir işaret olabilir. Yazar ayrıca insanın bazen derdine çare sandığı şeylere sığınıp onlardan zarar görebildiğine dikkat çeker. Sınır koymak her zaman ilişkiyi bitirmek demek değildir; her aramaya anında dönmemek, bazı konuları konuşmaya kapatmak da birer sınırdır. Ciddi baskı ya da şiddet içeren bir ilişkideysen güvenliğin ve uzman desteği önceliklidir. Yakın çevrende seni yoran bir ilişki için bu ay deneyebileceğin tek bir küçük sınırı belirle.

6. Hangi kavgaya gireceğini seç

Hangi mücadelenin verilmeye değer, hangi koşulun kabullenilmesi gerektiğini ayırt etmek, kitabın önemli temalarından biri. Yazara göre değiştiremeyeceğin şeylerle sonu gelmeden didişmek, değiştirebileceklerine ayıracağın gücü de tüketir. Trafikte geçen bir saat, bir akrabanın siyasi görüşleri ya da yıllar önce verilmiş bir karar üzerinde ne kadar düşünsen de sonuç değişmez. Buna karşılık kendi uyku düzenin ya da kime ne kadar vakit ayırdığın senin elindedir. Kabullenmek pes etmek değil, enerjini doğru yere taşımaktır. Zihnini bugünlerde en çok yoran üç derdi alt alta sırala; sonra her birine değişebilir ya da değişmez diye bir etiket koy.

7. Şikâyetsiz geçen bir gün

Okur yorumlarına göre kitapta bir süre şikâyet etmeden yaşamayı denemek ve affetmenin insanı nasıl hafiflettiği gibi konulara da yer veriliyor. Fikir basit: Sürekli yakınmak, zihni hep eksik olana odaklar ve zamanla bir alışkanlığa dönüşür. Sabah servisinde, iş yerinin mutfağında ya da aile grubunda dönen konuşmaların ne kadarının şikâyetten ibaret olduğunu fark etmek bile şaşırtıcı olabilir. Affetmek ise karşındakini haklı çıkarmak değil, taşıdığın yükü yere bırakmak olarak düşünülebilir. Bu iki tema, kendine iyi davranmanın gündelik pratikleri olarak kitabın genel çizgisiyle uyumlu. Yarın bir gün boyunca kaç kez yakındığını say; sayının kendisi bile sana bir şey söyleyecek.

8. Değersizlik hissine yakından bak

Yazar, pek çok insanın içinde taşıdığı yetersizlik ve değersizlik hissini kitabın ana meselelerinden biri olarak ele alır. Bu his çoğu zaman geçmişte duyulan eleştirilerden, karşılaştırmalardan ya da görülmemiş emeklerden beslenir. Sosyal medyada başkalarının en parlak anlarını kendi sıradan gününle kıyaslamak da onu büyütebilir. Budak'a göre değişim, kendine en az bir başkasına davrandığın kadar anlayışla davranmakla başlar. Bir arkadaşın hata yaptığında ona ne söylerdin; aynı cümleyi kendine kurabiliyor musun? Değersizlik hissi uzun süredir hayatını kısıtlıyorsa bir psikologla görüşmek iyi bir adım olur. Bu akşam, bugün başardığın üç küçük şeyi yaz, ne kadar sıradan görünürlerse görünsünler.