Zengin Baba Yoksul Baba

1. Maaş çarkının içinden bakmak

“Maaşın yattı. İki günde bitti.”

Kiyosaki'ye göre çoğu insan iki duygu arasında savrulur: faturaları ödeyememe korkusu ve daha fazlasını isteme hevesi. Maaş artınca harcama da artar, çark aynı hızla döner. Yazar bunu, zengin babasının ona çocukken çok az ücretle iş verip sonra ücreti tamamen kesmesi üzerinden anlatır. Ders şudur: para için çalışmak tek yol değil. Maaş gününü düşün. Hesaba para yatar, iki gün sonra kira, kredi kartı ve taksitler onu alıp götürür. Zam aldığında da yeni bir telefon taksiti başlar. Sen ne yapabilirsin: son zammında harcamalarının nasıl değiştiğine bak ve bu kez artışın bir kısmını kenara ayırmayı dene.

2. Varlık cebine para koyar

“Cebine para koymayan her şey borçtur.”

Kitabın en bilinen fikri basit bir tanım. Yazara göre varlık, sen çalışmasan da cebine para koyan şeydir. Yükümlülük ise cebinden düzenli olarak para çıkaran şeydir. Kiyosaki, zenginle orta sınıf arasındaki farkı bu iki sütunu nasıl doldurduklarına bağlar. Diyelim ki maaşınla yeni bir araba aldın. Taksiti, sigortası, kaskosu, benzini her ay hesabından çıkıyor. Bu tanıma göre o araba bir yükümlülük. İçine bir şey koymayan her abonelik de öyle. Tanım herkes için aynı sonucu vermez ama düşünmeyi kolaylaştırır. Sen ne yapabilirsin: her ay düzenli ödediğin kalemleri yaz ve hangisinin sana geri bir şey kazandırdığını işaretle.

3. Evin hakkında tartışmalı bir iddia

“Ev bir yatırım mı, yoksa yükümlülük mü?”

Kiyosaki'nin en çok tartışılan görüşlerinden biri, oturduğun evin bir varlık sayılmaması. Yazara göre kredisi, aidatı, bakımı ve vergisi her ay cebinden para çıkardığı için ev kendi tanımına göre yükümlülüktür. Birçok finans uzmanı buna karşı çıkar. Kira vermeyi bırakmak, değer kazanma ihtimali ve aileye verdiği güven de hesaba girmeli der. Türkiye'de kira artışları sıkça konuşulurken bu soru herkesin aklındadır. Ev almak mı, kirada kalmak mı? Kitap bu soruya tek doğru cevap vermiyor, sadece bir bakış açısı sunuyor. Sen ne yapabilirsin: büyük bir alım kararını tek bir kitaba göre değil, kendi rakamlarına ve bağımsız bir uzmana danışarak ver.

4. Rakamları okumayı öğrenmek

Yazar okulun para konusunu neredeyse hiç öğretmediğinden yakınır. Ona göre finansal okuryazarlık, gelir tablosunu ve bilançoyu okuyabilmekle başlar. Yani ne kazandığını, neye harcadığını ve neye sahip olduğunu açıkça görmekle. Çoğumuz ay sonunda paranın nereye gittiğini tam bilmeyiz. Market, yemek siparişi, sigara, kahve derken ufak harcamalar büyük bir toplam oluşturur. Bunu fark etmenin yolu saymaktır. Bir ay boyunca her harcamayı telefonundaki not uygulamasına yazan biri genellikle şaşırır. Kitap burada sana yatırım reçetesi vermiyor. Önce kendi tabloyu tanı diyor. Sen ne yapabilirsin: bir ay boyunca her harcamanı yaz ve ay sonunda üç büyük kalemi belirle.

5. Maaşlı işin yanında kendi sütunun

Kiyosaki işini bırakmanı söylemez. Yazara göre maaşlı işinde çalışmaya devam ederken kendi varlık sütununu büyütmeye de zaman ayırmalısın. Ona göre insanlar işverenlerinin işini iyi yapar, ama kendi işlerine bakmayı unutur. Burada kendi işin, şirket kurmak kadar küçük bir beceriyi gelire çevirmek de olabilir. Hafta sonları çeviri yapan bir öğretmen ya da akşamları tasarım işi alan bir ofis çalışanı düşün. Bu tür adımlar risk de taşır, zaman da ister. Kitap kolay zenginlik vaat etmese de birçok okur onu öyle okur. Sen ne yapabilirsin: elindeki becerilerden hangisinin işinin dışında da değer taşıdığını düşün ve küçük bir deneme yap.

6. Kazanmak için değil öğrenmek için çalış

Yazar gençlere iş seçerken sadece maaşa değil, o işin ne öğreteceğine bakmayı önerir. Kiyosaki'ye göre satış, iletişim ve yönetim gibi beceriler uzun vadede tek bir alanda uzmanlaşmaktan daha çok işe yarar. Kitapta bu fikir, kendi geçmişinden örneklerle anlatılır. Bir ofis toplantısında fikrini iyi anlatamadığı için önerisi geçmeyen bir mühendis düşün. Teknik bilgisi sağlam, ama ikna becerisi zayıf. Yazara göre bu eksik, bilgisinin değerini düşürür. Bu görüş tartışmaya açıktır, çünkü derin uzmanlık da çok değerlidir. Yine de becerileri çeşitlendirmek mantıklı bir öneri. Sen ne yapabilirsin: kariyerinde seni en çok zorlayan beceriyi seç ve onu öğrenebileceğin bir ortam ara.

7. Fikirleri eleştirel gözle değerlendirmek

Kitap milyonlarca sattı ama eleştirisi de az değil. Finans yazarı John T. Reed, kitabın yanlış tavsiyelerle ve inanılması güç hikâyelerle dolu olduğunu yazdı. Slate dergisinde Rob Walker, iddiaların belirsiz ve masalsı olduğunu söyledi. Kiyosaki uzun yıllar zengin babanın kim olduğunu açıklamayınca bu kişinin hiç var olmadığı bile konuşuldu. Bu, kitaptaki her fikrin yanlış olduğu anlamına gelmez. Harcamaları izlemek, para hakkında düşünmeye başlamak işe yarayabilir. Ama sosyal medyada hızlı zenginlik vaat eden birini dinlerken nasıl temkinliysen burada da öyle ol. Sen ne yapabilirsin: kitaptan aldığın bir fikri uygulamadan önce onu bağımsız ve lisanslı bir kaynakla karşılaştır.

8. Engeller: korku, kuşku, tembellik, kibir

Kiyosaki'ye göre finansal bilgi tek başına yetmez; insanı durduran şey çoğu zaman kendi içindeki engellerdir. Yazar bunları korku, kuşku, tembellik, kötü alışkanlık ve kibir diye sıralar. Korku çoğunlukla para kaybetme korkusudur. Kuşku, kendinden ve başkalarının olumsuz sözlerinden beslenir. Tembellik meşguliyet kılığına girebilir; hafta boyu koşturup kendi planına tek saat ayıramamak gibi. Kötü alışkanlık olarak da herkese önce davranıp kendini en sona bırakmayı gösterir. Kibir ise zaten her şeyi bildiğini sanmaktır. Yatırımı düşünürken ya kaybedersem sorusunda takılmak çoğumuza tanıdık gelir. Sen ne yapabilirsin: bu hafta beş engelden sana en çok uyanı seç ve karşısına tek bir küçük adım yaz; mesela maaş yattığı gün gelirinin küçük bir kısmını ilk iş olarak kenara ayır.