Kabil'i Yetiştirmek: Oğlanların Duygusal Yaşamını Korumak

1. Duyguya bir isim vermek

“Erkekler ağlamaz yalanı can yakıyor.”

Kitabın merkezindeki kavram duygusal okuryazarlık: Çocuğun kendi duygularını tanıyıp adlandırabilmesi ve başkalarının duygularını okuyabilmesi. Yazarlara göre oğlanlar bu dili çoğu zaman öğrenmeden büyür; ellerinde yalnızca iyiyim ve sinirliyim gibi birkaç kelime kalır. Mahalle maçında takımı kaybedince eve gelip kapıyı çarpan dokuz yaşındaki bir oğlan düşün. Ona bağırmak yerine, kaybetmenin canını sıktığını ve belki biraz da utandığını tahmin ettiğini söylemek, çocuğa hissettiğinin bir adı olduğunu gösterir. Bu hafta çocuğunla konuşurken üç yeni duygu kelimesi kullan: hayal kırıklığı, mahcubiyet, kıskançlık gibi. Tepkisini yargılamadan izle.

2. Erkek adam ağlamaz mirası

“Duygularını tanı; öfken dökülsün.”

Yazarlar, oğlanlara küçük yaştan itibaren güçlü görünmenin, acıyı göstermemenin ve yardım istememenin erkekliğin şartı olarak öğretildiğini anlatır. Bu kalıp çocuğu korumaz; aksine onu duygularıyla baş başa ve yalnız bırakır. Düğünde dizini sıyırıp ağlayan beş yaşındaki çocuğa çevredekilerin hemen sus, koca adam oldun demesi bu mirası sessizce aktarır. Çocuk, acı hissettiğinde saklaması gerektiğini öğrenir. Yazarlar, oğlanların da şefkate ve teselliye ihtiyaç duyduğunu vurgular. Bir dahaki sefere bir oğlan ağladığında önce yanına çömel, ne olduğunu sor ve bitene kadar bekle. Susturmak yerine eşlik etmenin farkını gözlemle.

3. Sınıfta kıpır kıpır bir oğlan

“Yargılamadan dinle; çocuk güçlensin.”

Kindlon ve Thompson'a bakılırsa okul düzeni pek çok oğlanın gelişim hızına ve hareket ihtiyacına uymaz. Uzun süre oturmayı, sessiz kalmayı ve erken okumayı bekleyen bir sistemde bazı oğlanlar sürekli yaramaz ya da yetersiz olarak etiketlenir. Yazarlar, daha fazla kısa teneffüs ve okuma konusunda daha esnek bir zamanlama gibi öneriler getirir. Teneffüste koşmak yerine cezaya kalan, sonra derste hiç yerinde duramayan bir ilkokul öğrencisini düşün. Sorun karakterinde değil, ihtiyacıyla ortam arasındaki uyumsuzlukta olabilir. Öğretmenle görüşmede yalnızca notları değil, çocuğun gün içinde ne kadar hareket edebildiğini de sor. Evde ödevi kısa parçalara bölmeyi dene.

4. Akranların acımasız dünyası

Yazarlar, ergenliğe yaklaşan oğlanların sık sık sertlik, alay ve dışlamanın kural olduğu bir akran kültürüyle karşılaştığını anlatır. Bu ortamda yumuşak görünen her davranış alay konusu olabilir; çocuk da korunmak için ya sertleşir ya da içine kapanır. Okul servisinde sürekli lakap takılan ve bunu evde hiç anlatmayan bir ortaokul öğrencisini düşün; sessizliği her şeyin yolunda olduğu anlamına gelmez. Buradaki iş bir şeyi çözmek değil, fark etmek. Çocuğunla, ona hesap sorar gibi değil, merakla konuş: Okulda en çok kimlerle vakit geçiriyorsun, servis nasıl geçiyor? Uzun süren bir değişiklik görürsen okul rehber öğretmeniyle iletişime geç.

5. Öfke, tek izinli duygu olduğunda

Kitabın ana gözlemlerinden biri şu: Oğlanlara üzülmek, korkmak ya da utanmak çoğu zaman yakıştırılmaz, ama öfkelenmek hoş görülür. Bu yüzden pek çok farklı duygu öfke kılığında dışarı çıkar. Kardeşiyle oyun konsolu yüzünden kavga eden bir çocuk aslında dışlanmış hissediyor olabilir; kızgınlık yalnızca görünen yüzdür. Yazarlar, öfkeyi bastırmak yerine altındaki duyguyu birlikte bulmayı önerir. Bir sonraki öfke anında önce ortamı sakinleştir, çocuğu güvende tut, tartışmayı sonraya bırak. Ortalık durulunca birlikte şunu düşünün: Kızmadan hemen önce ne hissettin? Bu soruyu bir alışkanlığa dönüştürmek zaman alır, sabırlı ol.

6. Babayla yan yana konuşmak

Yazarlar baba ile oğul arasındaki bağa ayrı bir yer verir. Pek çok baba, oğluyla yakın olmak istese de kendi babasından duygusal bir dil öğrenmediği için ne diyeceğini bilemez. Bağ çoğu zaman yüz yüze uzun konuşmalardan değil, birlikte yapılan işlerden doğar. Cumartesi sabahı pazara birlikte gitmek, arabada yan yana otururken gelişigüzel sohbet etmek ya da beraber bir rafı monte etmek bu tür anlar yaratır. Göz göze gelmenin baskısı olmadığında oğlanlar daha kolay açılabilir. Bu hafta oğlunla yalnız ikinizin yapacağı yarım saatlik bir iş planla. Soru yağdırma, sadece orada ol ve konuşmasına alan bırak.

7. Anneden kopma baskısı

Kitapta anne ile oğul ilişkisi de ele alınır. Yazarlara göre toplum, oğlan büyüdükçe annenin ondan uzaklaşmasını, aksi hâlde çocuğun yumuşak ya da bağımlı olacağını ima eder. Oysa yakın ve sıcak bir anne bağı, oğlanın duygusal gelişimine zarar vermez; aksine ona güvenli bir dayanak sağlar. Ana kuzusu olur diye on iki yaşındaki oğluna sarılmaktan çekinen bir anne, farkında olmadan önemli bir bağı zayıflatabilir. Önemli olan yakınlığı çocuğun yaşına göre ayarlamak, onu kontrol etmeden ilgili kalmaktır. Oğlunun bugün sana nasıl yakınlık göstermek istediğini gözlemle ve onun seçtiği biçime saygı duy.

8. Kapısını kapatan gence dikkat

Ergenlikte oğlanların bir kısmı zorlandıklarında konuşmak yerine geri çekilir, riskli davranışlara yönelir ya da alkol ve madde denemelerine açık hâle gelir. Yazarlar bu konuları ebeveynleri korkutmadan, dikkatli bir dille ele alır. Her kapalı kapı bir sorun işareti değildir; gençlerin mahremiyete ihtiyacı vardır. Ama uykusu, arkadaş çevresi ve ilgileri birkaç hafta içinde belirgin şekilde değişen bir lise öğrencisini görmezden gelmemek gerekir. Bu kart bir değerlendirme aracı değildir; kaygı verici bir değişiklik fark edersen okul rehberlik servisinden ya da bir uzmandan destek iste. Bu hafta gencinle suçlamadan, kısa ve sakin bir sohbet için bir an yarat.