Kendime Düşünceler

1. Zor insanlarla dolu güne hazırlık

“Bugün seni kim sinirlendirecek?”

Marcus'un notlarında sık dönen bir alışkanlık, güne başlamadan önce zihinsel hazırlık yapmak. Kendine o gün nankör, kaba ya da kıskanç insanlarla karşılaşabileceğini hatırlatır ve bu davranışların çoğunun neyin iyi neyin kötü olduğunu bilmemekten kaynaklandığını düşünür. Amaç insanlardan kötülük beklemek değil, sürprize hazırlıklı olmaktır. Pazartesi sabahı ofise giderken gün içinde neyin sinirini bozabileceğini kestirebilirsin; bunu önceden düşünmek tepkini yumuşatır. O da benim gibi bir insan diye hatırlamak öfkenin ilk dalgasını hafifletir. Yarın sabah metroda ya da dolmuşta bir dakika ayır ve günün olası zor anını sakince zihninde canlandır.

2. Seni üzen olay mı, yorumun mu?

“Kontrol sende değilse, öfke kime?”

Kitabın ana fikirlerinden biri, bizi rahatsız edenin çoğu zaman olayın kendisi değil, ona yüklediğimiz yargı olduğu. Marcus kendine, yargıyı bir kenara koyunca incinmişlik duygusunun da hafifleyeceğini hatırlatır. Diyelim ki yöneticin uzun mesajına yalnızca tamam diye cevap verdi. Olay tek bir kelime; bana kızgın, beni beğenmiyor kısmı ise senin eklediğin hikâye. Yargıyı fark etmek her duyguyu silmez ama onu büyütmeni engeller. Bu yaklaşım olanı inkâr etmek değil, olanla yorumu birbirinden ayırmaktır. Bugün seni geren bir anı bir kâğıda iki sütun hâlinde yaz: bir yanda olan, öbür yanda senin eklediğin.

3. Elindeki ve elinde olmayan

“Değiştiremeyeceğin şeye yanma.”

Stoa düşüncesinin temel ayrımı Marcus'un notlarında da sürekli karşına çıkar: Bazı şeyler senin elinde, bazıları değil. Kendi düşüncelerin, kararların ve davranışların senin; başkalarının ne düşündüğü, hava durumu ya da trafik değil. Marcus enerjisini ikinci gruba harcamamak için kendini tekrar tekrar uyarır. Sınav sonucunu beklerken saatlerce kaygılanmak sonucu değiştirmez; bir sonraki adımı planlamak ise senin elindedir. Bu ayrım umursamazlık değil, gücünü doğru yere vermektir. Bu akşam seni meşgul eden üç düşünceyi yaz ve her birinin yanına elimde ya da elimde değil diye not düş. Sonra yalnızca ilk gruba bir adım ayır.

4. Engeli işin malzemesine çevirmek

Marcus'un notlarındaki bir düşünce, önüne çıkan engelin eylemi tamamen durdurmadığı; aklın onu başka bir biçimde iş görmenin fırsatına çevirebileceği. Bunu, önüne atılan her şeyi kendine yakıt yapan bir ateş benzetmesiyle anlatır. Kendine sorduğu soru, plan bozulunca neyin hâlâ mümkün olduğudur. Otobüsü kaçırdın ve toplantıya geç kalacaksın; yapabileceğin şey ekibe kısa bir haber vermek ve yolda notlarını gözden geçirmek. Engel yine engeldir, ama sabır ya da esneklik için bir alıştırma da olur. Bugün aksayan bir planın için tek bir cümle yaz: Bu durumda hâlâ ne yapabilirim? Sonra o adımı at.

5. Şimdi, elindeki tek zaman

Marcus hayatın kısalığını kendine sık sık hatırlatır; ama bunu korkutmak için değil, odaklanmak için yapar. Notlarına göre insan aslında geçmişini de geleceğini de kaybedemez, çünkü elinde olan tek şey şu andır. Zamanı bir nehre benzetir: Her şey gelir, akar ve yerini başkasına bırakır. Bu bakış kaygıyı büyütmek yerine bugünkü işi değerli kılar. Haftalardır ertelediğin bir telefonu, anneni aramayı ya da yarım kalan bir işi düşün. Mükemmel zamanı beklemek yerine şimdi yapabileceğin küçük bir parçası mutlaka vardır. Bugün tek bir iş seç ve onu dikkatin dağılmadan, özenle bitir.

6. Kovan ve arı: ortak iyilik

Marcus insanların birbiri için var olduğunu, birlikte çalışan eller ve ayaklar gibi bir bütünün parçaları olduğunu düşünür. Notlarında topluluğa zarar veren bir şeyin bireye de iyi gelmeyeceğini, ortak iyiliğe hizmet etmenin insan doğasına uygun olduğunu tekrar tekrar yazar. Apartman toplantısında yalnızca kendi daireni düşünerek verilen bir karar, bir süre sonra herkesin sorununa döner; asansör de çatı da ortak. Bu düşünce bireyi silmez, ona bütün içinde bir yer verir. Bir sonraki ortak kararda, iş yerinde ya da sitede, kendine şunu sor: Bu seçim yalnızca bana mı yarıyor, yoksa hepimize mi?

7. Öfkeye nezaketle karşılık

Marcus'un notlarında öfkenin bir güç gösterisi değil, çoğu zaman bir zayıflık olduğu fikri öne çıkar. Ona göre gerçekten güçlü olan, sakin ve nazik kalabilendir. Biri ona sert davrandığında, kendine onun da yanılabilen bir insan olduğunu ve sinirlenmenin durumu düzeltmeyeceğini hatırlatır. Trafikte arkandan korna çalıp el kol hareketi yapan sürücüye aynı şekilde karşılık vermek, gününü onun eline bırakmaktır. Nezaket burada boyun eğmek değil, kendi tutumunu korumaktır; gerekirse sınırını sakin bir dille çizersin. Bir dahaki sefere öfken yükseldiğinde cevap vermeden önce üç nefes al ve sesini bilerek alçalt.

8. Alkış susar, iç sığınak kalır

Marcus, şöhretin ve övgünün ne kadar çabuk unutulduğunu kendine sık sık hatırlatır; alkışlayanlar da alkışlananlar da zamanla unutulur. Buna karşılık insanın çekilebileceği en sakin yerin uzak bir sahil ya da dağ evi değil, kendi zihni olduğunu düşünür. Paylaşımın beklediğin kadar beğeni almadığında moralin bozuluyorsa bu fikir işine yarar: Değerini sayılar belirlemez. İç sığınak dünyadan kaçmak değil, kısa bir duraklamadır. Gün içinde beş dakika ayır, telefonu ters çevir, gözlerini kapat ve yalnızca bugün iyi yaptığın bir şeyi düşün. Sonra sakin bir kafayla işine dön.