Simyacı

1. Bir rüyanın peşine düşmek

“Kendi hayalinden neden vazgeçtin?”

Aynı rüyayı üst üste görsen, peşine düşer misin? Endülüslü genç çoban Santiago, rüyasında Mısır piramitlerinde bir hazine bulacağını görür. Ailesi onun papaz olmasını beklemiş, o ise dünyayı görmek için çobanlığı seçmiştir. Rüya tekrar gelince önce bir falcıya, sonra kendini Salem kralı olarak tanıtan yaşlı bir adama danışır. Sonunda sürüsünü satar ve yola çıkar. Romanın ilk adımı budur: ertelemek yerine bilinmeyene yürümek. Sen ne yapabilirsin: Uzun zamandır ertelediğin bir hayali tek cümleyle yaz ve yanına bu hafta atabileceğin ilk küçük adımı ekle.

2. Herkesin kendi yolu var

“Kimin hayatını kusursuz yaşıyorsun?”

Romanın merkezinde, her insanın çocukken bildiği ama sonra unuttuğu bir yolu olduğu fikri var. Türkçe çeviride bu yola kişisel menkıbe deniyor. Hikâyeye göre insanlar zamanla bu yolun imkânsız olduğuna ikna olur ve hayallerini rafa kaldırır. Bir düşün: üniversite tercih listesini ailesi istedi diye dolduran, yıllar sonra bir ofiste otururken çocukken ne olmak istediğini hatırlayan biri. Roman bu kişiye her şeyi bırak demiyor, ama o hayalin sesini dinlemesini istiyor. Bu fikri gerçek hayatın sorumluluklarıyla birlikte tartmak sana kalmış. Sen ne yapabilirsin: çocukken heyecanlandığın bir şeyi hatırla ve bugün ona ayırabileceğin küçük bir zaman bul.

3. Rüyayı ertelemenin bedeli

“Ertelediğin o rüya seni tüketir.”

Santiago'nun Tanca'da yanında çalıştığı kristal tüccarı romanın en insani karakterlerinden biri. Yıllardır kutsal topraklara gitmeyi hayal eder, ama gitmez. Ona göre hayalin kendisi yaşamasına yetiyor. Gerçekleşirse geriye bir şey kalmayacağından korkuyor. Santiago dükkânda yeni fikirler denedikçe işler açılır, ama tüccar değişimden de korkar. Bu tanıdık bir his. Yıllardır bir gün kendi kafemi açacağım diyen, her yıl bir sonraki yıla erteleyen bir arkadaşını düşün. Hayali canlı tutmak güvenli gelir, denemek riskli. Roman bu korkunun sessiz bedelini gösteriyor. Sen ne yapabilirsin: ertelediğin bir hayal için bu ay atabileceğin en küçük somut adımı belirle.

4. İşaretleri okumak

Romanda dünya, dikkat eden birine sürekli işaretler gösterir. Santiago yolculuk boyunca kuşların uçuşunda, bir taşın düşüşünde, bir rüzgârda anlam arar. Kitaba göre bu işaretleri görebilmek, aceleyi bırakıp etrafına dikkatle bakmayı ister. Bunu gerçek hayatta mistik bir inanç olarak değil, dikkat olarak da okuyabilirsin. Mesela iş arayan biri, eski bir arkadaşının WhatsApp grubunda geçiştirdiği bir ilanı görmezden gelebilir. Dikkatli bakan biri ise orada bir kapı görür. Coelho'nun anlatımı inanca dayalı. Her olayı bir işaret saymak da yanıltabilir. Sen ne yapabilirsin: bir hafta boyunca seni şaşırtan ya da düşündüren küçük olayları kısa notlarla yaz.

5. Kitaptan değil yoldan öğrenmek

Kervanda Santiago, simyacıyı bulmak için yola çıkmış bir İngilizle tanışır. İngiliz yol boyunca kitaplarına gömülür ve her şeyi okuyarak öğrenmeye çalışır. Santiago ise çölü, deveyi ve kervanı izleyerek öğrenir. İkisi aynı yolda yürür ama farklı yerlere bakar. Roman ikisini de küçümsemez, ama deneyimin öğrettiği bir şeyin kitapta tam olarak bulunamadığını ima eder. Yüzme kursuna hiç gitmeden yüzme videoları izleyen birini düşün. Bilgisi var, ama suya girmeden öğrenmesi yarım kalır. Sen ne yapabilirsin: uzun süredir okuyarak ya da izleyerek öğrendiğin bir konuda bu hafta küçük bir uygulama yap.

6. Sevgi yolu kesmemeli

Vahada Santiago, Fatima adında bir kıza âşık olur ve yolculuğunu orada bitirmeyi düşünür. Romana göre gerçek sevgi insanı yolundan alıkoymaz. Fatima ise onun yolculuğunu tamamlaması gerektiğini anladığını söyler. Bu fikir romantik ama tartışmaya da açık. Gerçek hayatta bir ilişki, iki kişinin hayallerini birlikte konuşmasını gerektirir. Başka bir şehirde iş teklifi alan biri düşün. Ya kalırsa ve yıllarca bunu düşünürse? Ya giderse ve ilişki zarar görürse? Romanın önerisi, sevginin bir kafes değil bir destek olması. Sen ne yapabilirsin: önemli bir hayalini sevdiğin biriyle açıkça konuş ve birbirinizin yoluna nasıl destek olabileceğinizi sor.

7. Hedefe yaklaştıkça zorlaşan yol

Romanda iki fikir dikkat çeker. İlki, bir işe başlayanın başta işlerin kolay gittiğini görmesi. Kitap buna acemi şansı diyor. İkincisi, hedefe yaklaştıkça sınavların ağırlaşması. Santiago da çölde, savaşan kabileler arasında, hayatını tehlikeye atan anlarla karşılaşır. Coelho'ya göre bu zorluklar yolun yanlış olduğunu göstermez, insanı hazırlar. Bir dil kursuna başlayan biri ilk haftalarda hızla ilerler, sonra bir duvara çarpar ve bırakmak ister. Çoğu kişi tam bu noktada vazgeçer. Yine de her zorluğu bir sınav saymak, gerçekten yanlış giden bir şeyi görmeyi engelleyebilir. Sen ne yapabilirsin: zorlandığında vazgeçmeden önce bunun bir duvar mı yoksa yanlış yol mu olduğunu kendine sor.

8. Hazine nerede saklıymış

Simyacı, Santiago'ya kalbini dinlemeyi öğretir. Romana göre kalp korkularını da hayallerini de söyler, ama ondan kaçmak işe yaramaz. Santiago sonunda piramitlere ulaşır. Hazinenin nerede olduğunu öğrendiği an, yolculuğun neden gerekli olduğunu da anlar. Ayrıntıyı okurken keşfetmen için burada açmıyoruz. Romanın son sözü, değerli olanın bazen başladığın yerde olduğu, ama onu görebilmek için yola çıkman gerektiği. Yıllar sonra memleketine dönen biri aynı sokağı başka gözle görür. Sokak değişmemiştir, bakan değişmiştir. Sen ne yapabilirsin: hayatında yeniden bakmaya değer bir yeri ya da insanı düşün ve ona bu hafta zaman ayır.