Öğretmenim Mori'yle Salı Buluşmaları

1. Salı günleri verilen son ders

“Ölüm kapıyı çalınca ne anlarsın?”

Mitch, üniversiteden mezun olurken sevdiği hocası Morrie'ye haber vereceğine söz verir, ama yıllarca aramaz. Başarılı bir spor yazarı olur, sürekli koşturur. Bir gece televizyonda Morrie'yi görür: ALS denen ve kasları yavaş yavaş felç eden bir hastalığa yakalanmıştır. Mitch onu ziyarete gider ve görüşmeler her salı tekrarlanır. Kitap bu on dört buluşmayı, ölmekte olan bir öğretmenin son dersi gibi anlatır. Her hafta başka bir konu konuşulur. Senin de yıllardır aramadığın bir öğretmenin ya da eski bir arkadaşın var mı? Bu kitap, o aramayı ertelememen için iyi bir sebeptir.

2. Ölümü bilen, yaşamayı öğrenir

“Kültür sana sahte hedefler verdi.”

Morrie'nin sohbetlerinde en sık dönülen konu ölümdür. Ama karamsar bir dille değil. Ona göre herkes bir gün öleceğini bilir, ama çoğumuz buna gerçekten inanmayız. İnansaydık başka türlü yaşardık. Morrie, ölümü kabul eden insanın neyin önemli olduğunu daha net gördüğünü anlatır. Toplantıda kimin haklı çıkacağı, işten eve geç gelinen akşamlar, ertelenmiş ziyaretler o zaman başka görünür. Bu düşünce seni korkutmak için değil, uyandırmak içindir. Bu akşam kendine sor: bu yıl son yılım olsaydı, neyi bugünden farklı yapardım? Cevabın, yarın için iyi bir başlangıç listesidir.

3. Kendine acımaya bir süre ver

“Kırgınlık taşımak kimi zehirler?”

Hastalık ilerledikçe Morrie birçok şeyi kendi başına yapamaz hâle gelir. Buna rağmen gününü kendine acımakla geçirmez. Kitapta anlatıldığına göre sabahları kısa bir süre kaybettikleri için üzülmeye izin verir, sonra güne ve kendisini bekleyen insanlara döner. Bu, acıyı inkâr etmek değildir. Üzüntüyü tanır, ona yer açar, ama bütün günü ele geçirmesine izin vermez. Sınavdan kötü not aldığında ya da işte haksızlığa uğradığında bunu dene. Akşam on dakika üzül, istersen ağla. Sonra yarın için tek bir şey planla. Üzüntü de bir misafirdir; ağırlarsın ama evi ona vermezsin.

4. Aile, ayakta tutan zemin

Morrie'ye göre aile, insanın ayakta kalmasını sağlayan en sağlam zemindir. Hasta yatağında bunu daha iyi görür: ona bakan, yanında oturan, varlığıyla güven veren insanlar ailesidir. Bu, ailenin her zaman kolay olduğu anlamına gelmez. Ama zor günde yanında birinin olacağını bilmek, hiçbir başarının vermediği bir güven verir. Bu sohbetler sırasında Mitch'in kendi ailesiyle arasındaki mesafe de gün yüzüne çıkar. Sen en son ne zaman ailenden biriyle iş ya da para dışında bir şey konuştun? Bu hafta annenle telefonda gerçekten nasılsın diye sor ve cevabı acele etmeden dinle.

5. Duyguyu yaşa, sonra bırak

Morrie'nin önerdiği bir alışkanlık, duygulardan kaçmamak ama onlara yapışıp kalmamaktır. Korku, yas ya da özlem geldiğinde onu sonuna kadar hisset, adını koy. Sonra bırak geçsin. Kitapta bu, bir tür bağlanmama dersi olarak anlatılır. Çoğumuz tersini yaparız: ya duyguyu bastırırız ya da günlerce içinde boğuluruz. Hastane koridorunda bir yakının için beklerken içindeki korkuyu yok saymak zorunda değilsin. Korktuğunu kabul et, birkaç nefes boyunca o duyguyla otur. Sonra dikkatini yeniden yapman gereken işe ver. Adını koyduğun ve tanıdığın bir duygu, seni daha az yönetir.

6. Yaşlanmak aynı zamanda büyümektir

Reklamlar gençliği yüceltir, yaşlanmayı saklanacak bir şey gibi gösterir. Morrie bu bakışa katılmaz. Ona göre yaşlanmak sadece yıpranmak değil, büyümektir. Daha çok şey yaşar, daha çok şey anlarsın. Kitapta Morrie, gençleri kıskanmadığını, çünkü geçirdiği her yaşın hâlâ içinde olduğunu anlatır. Otuzuna girerken telaşa kapılan, ilk beyaz saçını dert eden biri için bu iyi bir hatırlatmadır. Morrie'ye göre önemli olan yaşın değil, hayatında bir anlam bulup bulmadığındır. Anlam bulan kişi geçmiş yıllarına özlemle değil, biriktirdiği bir hazineye bakar gibi bakar.

7. Kendi küçük kültürünü kur

Morrie, içinde yaşadığımız kültürün bize daha çok para, daha çok eşya ve daha çok statü istemeyi öğrettiğini söyler. Ona göre bunlar, asıl ihtiyacımız olan sevgi ve bağın yerini tutamaz. Yeni bir telefon kısa bir süre sevindirir, sonra yerini bir sonrakine bırakır. Morrie'nin önerisi, bu kültürü körü körüne kabul etmemek ve kendi küçük kültürünü kurmaktır. Zamanını, ilgini, bildiklerini başkalarına vermek, ona göre insanı en çok doyuran şeydir. Bir hafta sonunu alışveriş merkezi yerine yaşlı bir akrabanı ziyaret ederek geçir. Akşam eve dönerken hangisinin seni daha çok doyurduğunu kendine sor.

8. Geç kalmadan affet

Sohbetlerin sonlarına doğru Morrie affetmekten söz eder. Hem başkalarını hem de kendini affetmekten. Kitapta, kırgın kaldığı ve barışamadan kaybettiği bir dostu için duyduğu pişmanlığı anlatır. Ona göre kırgınlığı taşımak, önünde sonsuz zaman olduğunu sanan insanın yaptığı bir şeydir. Bir de kendine karşı sertlik vardır: yapamadığın işler, söyleyemediğin sözler. Morrie onları da bırakmayı önerir. Aile WhatsApp grubunda yıllardır konuşmadığın bir kuzen, küs ayrıldığın bir arkadaş aklına geliyor mu? İlk mesajı sen at. Uzun bir açıklama gerekmez. Bazen kısa bir nasılsın, yıllarca süren bir sessizliği bitirmeye yeter.