Senden Bir Tane Daha Yok

1. Herkes memnunsa sen neredesin

“Kendini başkasıyla kıyaslama artık.”

Aktaş, çoğumuzun kendi isteklerini yok sayıp başkalarınınkini öne koyduğunu, sonunda ne yaparsak yapalım mutsuz kaldığımızı anlatıyor. Ofiste kimse istemese de hep fazla mesaiye kalan, akşam yemeğinde herkesin seçimine uyan birini düşün. Dışarıdan nazik görünür, içeriden yorgundur. Yazarın kendine koyduğu yeni ölçü dikkat çekici: Tek çabası artık başkalarını mutlu etmek değil, kendini üzmemek. Bu bir bencillik ilanı değil, sıralamayı değiştirmek. Yarın biri senden bir şey istediğinde cevabı vermeden önce üç saniye dur ve içinden geçir: Bunu kabul edersem kendimi üzüyor muyum? Cevap evetse kibarca erteleme hakkını kullan.

2. Ömür boyu yanında kalan tek kişi

“Ömür boyu seninle kalan tek kişi kim?”

Kitabın dayandığı fikirlerden biri şu: İnsan hayat boyu ilişki kuracağı tek kişinin kendisi olduğunu unuttuğunda sevgisini hep dışarıya harcar. Aktaş bu yüzden kendini sevmeyi listenin başına koyuyor. Bu söz bencillik gibi duyulabilir; oysa kendini hor gören biri başkasına da tükenmiş bir sevgi verir. Sınavdan düşük alan bir öğrencinin içinden geçen ben zaten beceremem sesini düşün; aynı cümleyi bir arkadaşına kurmazsın. Akşam günü kapatırken kendinle konuşma biçimine kulak ver. Gün içinde kendine yönelttiğin en ağır yargıyı telefon notuna geçir, altına aynı durumdaki bir arkadaşına söyleyeceğin cümleyi ekle.

3. Anlatmadan önce dinle

“Başkasına değil, kendine kulak ver.”

Aktaş'ın vurguladığı değişimlerden biri, derdini başkalarına anlatmadan önce kendini dinlemek. Çoğumuz bir sıkıntıyı yaşar yaşamaz birine mesaj atarız. Anlatmak rahatlatır ama bazen asıl ihtiyacı duymadan geçmemize yol açar. Pazar akşamı çöken ağırlık belki işinden değil, uzun süredir kimseyle derin bir konuşma yapmamış olmandan geliyordur. Hissi hemen paylaşmak ya da bastırmak yerine ona kısa bir süre tanı. Bir sonraki sıkıntılı anında mesaj uygulamasını açmadan önce on dakika bekle. Bu sürede bedeninde ne hissettiğini ve neye ihtiyaç duyduğunu iki kelimeyle not al. Sonra istersen yine anlat, ama artık ne istediğini bilerek.

4. Zaman düşman değil, ödül

Geçmiş için üzülmek ve gelecek için kaygılanmak, kitapta yaşanan anı kaybettiren iki alışkanlık olarak geçiyor. Aktaş'ın önerisi zamana bakışı çevirmek: Onu elinden bir şeyler alan bir düşman gibi değil, bugünkü seni oluşturan ve sana bir şeyler kazandıran bir ödül gibi görmek. Geçmişi düzeltemezsin, geleceği kontrol edemezsin; elinde kalan bu an. Yemekte arkadaşınla otururken aklın eski bir hatada ya da yarınki toplantıdaysa tabağındaki tadı kaçırırsın. Zihnin eski bir hataya kaydığında, o deneyimden bugüne taşıdığın bir kazanımı sessizce adlandırmayı dene. Ardından dikkatini masadaki sese ve tada geri getir.

5. İyi ki yaşamışım anları

Aktaş, insan kendi değerini öne çıkarmaya başladığında hayata bakışının değiştiğini ve iyi ki yaşamışım dediği anları biriktirdiğini söylüyor. Bu anlar çoğu zaman büyük olaylar değildir: uzun bir günün sonunda sevdiğin şarkıyı açıp balkonda çay içmek, eski bir dostu kendiliğinden aramak. Sorun, bu anların fark edilmeden geçip gitmesi. Biriktirmek için onları görünür kılmak gerekir. Telefonunda bu başlıkla bir not aç ve her akşam o güne ait tek bir anı tek satırla ekle. Ay sonunda listeyi baştan oku; hangi anların sana ait olduğunu, hangilerinin başkasını memnun etmek için yaşandığını görürsün.

6. Alma-verme dengesini kur

Tanıtımdaki çerçeveye göre her gün ya dışarıdan destek ararken ya da enerjimizi sürekli karşı tarafa verirken alma-verme dengesini bozuyoruz. Dengesizlik iki yönlü olabilir: Hep veren biri tükenir, hep onay bekleyen biri ise başkalarının tepkisine bağlı kalır. Her buluşmada arkadaşının sorunlarını dinleyip kendi derdini hiç anlatmıyorsan, denge bir yöne kaymıştır. Tersi de olabilir; hep sen anlatıyor, karşındakine hiç alan bırakmıyor olabilirsin. Bir dahaki buluşmada konuşmanın bir bölümünü bilinçli olarak eksik tarafa ayır. Hep senden yardım bekleyen birine bu kez sen bir şey iste. Dengeyi kurmak ilişkiyi bitirmek değil, iki kişiye de yer açmaktır.

7. Kendine yatırımı takvime taşı

Hayatta yatırım yapabileceğimiz en önemli şeyin kendimiz olduğu, kitabın ana cümlelerinden biri. Kendine yatırım büyük kararlar gibi duyulabilir ama gündelik hâli küçüktür: daha erken yatmak, haftada bir yürüyüş, uzun süredir ertelediğin bir kursa kaydolmak. Kitabın mesajı, bu yatırımların başkalarının işleri bitince yapılacaklar listesine atılmaması. Ertelediğin iki şeyi seç: biri bedenin, biri zihnin için. Her birine on beş dakikalık bir ilk adım ata ve takvimine saatiyle koy. Saati olmayan niyet çoğu zaman başkasının isteğine yenik düşer. Biri o saate bir iş sıkıştırmak istediğinde randevunu bir toplantı gibi koru.

8. Senin bir alternatifin yok

Kitabın adı Aktaş'ın tekrar tekrar döndüğü bir fikre dayanıyor: Hayatta her şeyin ve herkesin bir alternatifi bulunabilir, ama senin yok. Bunu büyük bir iddia olarak değil, bir yön olarak okuyabilirsin: Başkalarına benzemek için kendinden vazgeçme. Arkadaş çevrende herkes aynı yolda ilerliyor olabilir; senin hızın ve ilgilerin farklıysa bu bir hata değildir. Aktaş, bunun bilincinde yaşayan birinin kendini daha değerli hissederek yol aldığını savunuyor. Sana özgü bir ilgi alanını ya da tavrını belirle ve bu ay ona düzenli bir saat ayır. Eşsizlik başkalarını küçümsemek değil, kendi yönünü cesaretle seçebilmektir.