Bir Aile Meselesi - Ebeveynin Yolculuğu

1. Çocukluk, bugünün sessiz haritası

“Çocuğunu dinliyor musun gerçekten?”

Yayıncıya göre kitabın çıkış noktası şu: Çocukluğumuz bugünkü benliğimizi, kararlarımızı ve anne babalık tarzımızı etkiliyor. Gündelik hayatta bu, çoğu zaman fark etmediğin bir tepki olarak görünür. Çocuğun bir şeyi dökünce içinden yükselen gerginlik, belki de sen küçükken dökünce yaşadığın sahnenin yankısıdır. Haritayı bilmek, her yola aynı yoldan girmeni engeller. Bu kart bir suçlama değil, merak çağrısı: Neden böyle tepki veriyorum sorusu, onu değiştirmenin ilk adımı olabilir. Bu akşam sinirlendiğin son anı not et ve o duygunun sana ilk ne zaman tanıdık geldiğini düşün.

2. Çocuğun seni kendi çocukluğuna götürdüğünde

“Öfken çocuğuna mı geçmişine mi?”

Bazı anlar seni olduğundan çok daha hızlı öfkelendirir. Çocuğun cevap verdiğinde, ödevi yapmadığında ya da kardeşiyle kavga ettiğinde verdiğin tepkinin boyutu, olayın boyutundan büyükse bir ipucu vardır. O anda kendi çocukluğundaki bir sahne devreye girmiş olabilir: Sana nasıl davranıldığı, hangi duygunun yasak olduğu. Ebeveynlik bu yüzden bir yolculuk olarak anlatılıyor. Tepki gelirken yirmi saniye dur, bedeninde nerede hissettiğine bak. Bir sonraki gerilimde cevap vermeden önce tek bir nefes al ve içinden bu bana ne hatırlatıyor diye sor.

3. İçindeki çocukla barışmak

“Kendi yaranı sar ki çocuğun gülsün.”

İçimizdeki çocukla yeniden bağ kurmak ve onu şefkatle iyileştirmek, tanıtım metninde öne çıkıyor. İç çocuk, küçükken duyduğun ve hâlâ içeride yankılanan duyguların toplamı gibi düşünülebilir: Yeterince iyi olmadığını hissettiğin gün, ağlamanı yasaklayan bir bakış. Bu bölüme sert davranmak onu susturmaz. Ona bugünün yetişkini olarak bakmak, belki küçükken duymak istediğin cümleyi şimdi kendine söylemek daha yumuşak bir yoldur. Bu özel bir terapi yerine geçmez. Bu hafta küçükken en çok duymak istediğin bir cümleyi bir kâğıda yaz ve bir gün boyunca cüzdanında taşı.

4. Her öğrendiğin kalıp senin değil

Edinilmiş yanlış öğrenmeler, yayıncı metninde ayrıca anılıyor. Bunlar bilerek seçmediğin ama aldığın alışkanlıklardır: Tabağını bitirmeyen çocuğu utandırmak, ağlayanı sustur diye uyarmak, notu düşük gelince sevgiyi geri çekmek. Çoğumuz bunu kendi anne babamızdan görerek öğrendik ve iyi niyetle uyguluyoruz. Fark edince kendini yargılamak gerekmez; çünkü o kalıp büyük ihtimalle bir zamanlar işe yarar göründü. Bir kalıbı öğrenilmiş olarak görmek, onu bırakıp bırakmamak konusunda sana seçme hakkı verir. Son bir haftada evde kullandığın alışkanlık cümlelerinden birini seç ve kimden duyduğunu düşün.

5. Eskiyi bırakmak için yenisini hazırla

Bir kalıbı yalnızca bırakmaya çalışmak çoğu zaman yetmez, yerine bir şey koymak gerekir. Tanıtım metni bu yüzden yanlış öğrenmeleri daha işlevsel yollarla değiştirmeyi anıyor. Mesela çocuğuna bağırmak yerine ses tonunu alçaltıp şu an sinirliyim, birkaç dakika sonra konuşalım demeyi deneyebilirsin. Ya da ağlayan çocuğa sus demek yerine üzüldüğünü adlandırabilirsin. Yeni tepki ilk başta yapay gelir; tekrarladıkça yer edinir. Bu hafta bırakmak istediğin tek bir tepkini seç ve karşısına uygulayabileceğin bir cümleyi yaz. Cümleyi buzdolabına yapıştır.

6. Her aile, her çocuk aynı değil

Bu kart kitaptan aktarma değil, çerçevenin doğal bir uzantısı: aynı yöntem her çocukta ve her evde işlemez. Sessiz bir çocuğa bağırarak ulaşmak ile hareketli bir çocuğa uzun açıklama yapmak aynı sonucu vermez. Senin kendi mizacın da farklıdır; belki düzene çok bağlısındır, partnerin daha esnektir. Farkları sorun değil, bilgi olarak görmek aile içinde daha az tartışma çıkarır. Bu hafta çocuğunun nasıl rahatladığını ve nasıl gerildiğini gözlemle, üç madde halinde yaz; sonra bu notlara bakarak kendi tepkini hangi maddeye göre ayarlayabileceğini düşün.

7. Hata yapmak ve onarmak

Kusursuz anne baba yoktur; bu kart kitaptan aktarma değil, çerçevenin doğal bir uzantısıdır. Bağırdığın bir akşamın ardından asıl önemli olan, sonra ne yaptığındır. Çocuğunun yanına oturup üzgünüm, sesimi yükselttim, sana kızmadım ama yorgundum demek ilişkiyi onarır ve ona hatadan sonra ne yapılacağını gösterir. Kendine de aynı şefkati göstermek gerekir; kendini yerden yere vuran ebeveyn çoğu zaman daha sert olur. Bu akşam bir hatan için çocuğundan kısa ve içten bir özür dile.

8. Kendini anlayan, birini büyütür

Kitabın tanıtım cümlesinin özü şu: Kendini anlayan kişi başkasının gelişmesine de yardımcı olabilir. Bu bir sihir değil, düzenli bir bakış alışkanlığı demektir. Haftada bir kez, çocuklar yatınca on dakika oturup bu hafta hangi anlarda en çok yorulduğunu, hangi anlarda en çok yakın hissettiğini yazabilirsin. Zamanla tekrar eden bir örüntü fark edersin. Bunu eşinle de paylaşırsan ebeveynlik bir tek kişinin sorumluluğu olmaktan çıkar. Cuma akşamı için telefonuna on dakikalık bir hatırlatıcı koy ve ilk haftanın notunu iki cümleyle yaz.