İyi Aile Yoktur

1. Kusursuz aile masalını yoklamak

“Kusursuz aile bir yanılsamadır.”

Kitabın adı bir iddia: Kusursuz bir aile yoktur. Bu cümle aileleri suçlamaktan çok, onları dokunulmaz bir sığınak olarak görme alışkanlığını yoklar. Yazara göre aile her şeydir ve anne baba kutsaldır gibi kalıplarla büyüyen biri, yaşadığı sıkıntıyı dile getirmekte zorlanabilir. Bayram sofrasını düşün: Herkes güler, ama masadaki küçük gerginlikler konuşulmaz çünkü aile bu, diye geçilir. Kitap bu sessizliğin altına bakmayı öneriyor. Aileyi sevmekle onun ilişkilerini incelemek çelişmez. Denemek istersen: Ailenle ilgili hiç yüksek sesle söylemediğin bir cümleyi kendine, kâğıda yaz; kimseye göstermek zorunda değilsin.

2. Çocukluk bitmez, biçim değiştirir

“Sevgi kisvesi altındaki kontrolü tanı.”

Yazarın temel savlarından biri, insanın çocukluğundan tam olarak kopamayacağıdır. Bu çerçevede çocukken yaşadığımız sevilme, kabul görme ve değerli hissetme deneyimleri yetişkinlikte başka kılıklarda yeniden ortaya çıkabilir. Toplantıda yöneticin işini eleştirdiğinde gözlerin dolması ya da küçük bir hata için aşırı özür dilemen, yazarın çerçevesinde eski bir ilişkinin yankısı olabilir. Tabii her tepkinin kökü çocukluk değildir; kitap bir bakış açısı sunuyor, hüküm vermiyor. Kendine şunu sorabilirsin: Bu duyguyu daha önce nerede tanıdım? Cevap bulmak zorunda değilsin; soruyu yanında taşımak yeter.

3. Ebeveynlik, kendi çocukluğunla yüzleşmektir

“Çocuğun özgün varlığına saygı duy.”

Tanıtım metnine göre yazar, çocuğumuzla kurduğumuz ilişkinin büyük ölçüde kendi anne babamızla ilişkimizin devamı olduğunu söylüyor. Çocuk büyütürken farkına varmadan kendi çocukluğumuzdaki duyguları yeniden yaşarız. Örneğin oğlunun odasını toplamamasına çok sert öfkelenen bir baba, öfkenin ne kadarının odayla, ne kadarının kendi çocukluğundaki eleştirilmeyle ilgili olduğunu düşünebilir. Böyle bir fark ediş, davranışı hemen düzeltmez ama tepkinin sahibini netleştirir. Bu hafta çocuğunla ya da yakınındaki bir çocukla bir sahne yaşadığında, bir dakika durup bu tepki bana ait mi, eskiden mi kalma diye sor.

4. Zararı bazen küçük ve normal temaslar verir

Okur incelemelerinde öne çıkan bir nokta, zararın çoğu zaman büyük kırılmalardan değil, normal sayılan küçük temaslardan geldiği. İyi niyetle söylenen sözler de buna girer. Ver ben yapayım diyerek çocuğun elinden alınan her iş, misafirin yanında utandırma bizi uyarısı ya da başarısını sürekli başkasıyla kıyaslamak buna örnek olabilir. Tek tek bakınca masum görünürler; okur yorumlarına göre kitap tam da bu birikim üzerine düşünmeyi istiyor. Burada amaç ebeveynleri kötü ilan etmek değil, alışkanlıkları görünür kılmak. Bu akşam, bugün çevrendeki bir çocuğa ya da kendine söylediğin iki cümleyi hatırla ve tonlarına dikkat et.

5. Aile aynı zamanda bir güç alanıdır

Bir okur yorumuna göre kitap, aileyi toplumsal olarak masumlaştırılmış bir kurum olmaktan çıkarıp iktidar ilişkilerinin yoğun yaşandığı bir yere yerleştiriyor. Bu bakışla evde kimin sözünün geçtiği, kimin susturulduğu, tatil kararlarının nasıl alındığı bile birer ilişki göstergesi. Düğün planında anne babanın seçimi herkesin önüne konuyorsa, orada sevgiyle birlikte bir güç dengesi de çalışıyor olabilir. Kitabın bu yönünü kesin bir hüküm olarak değil, gündelik hayatı okumak için bir mercek olarak alabilirsin. Bu hafta ailendeki bir karar sürecini izle: Son sözü kim söylüyor ve diğerleri neden bunu kabul ediyor?

6. Geçmişle barışıp kendi yolunu açmak

Kitabı inceleyen bir yazıya göre Kaya çocuğun ailedeki ve eğitimdeki yerini, anne baba ve çocuk arasındaki üçgeni ve toplumun değer yargılarında çocuğa verdiği payı birlikte ele alıyor. Yazara göre çocuğa ve çocukluk deneyimine yeterince önem verilmediği için bireysel ve toplumsal sorunların kökü gözden kaçıyor. Karne gününü düşün: Notlar masaya konunca evde sevginin tonu da değişiyorsa, çocuk değerini başarıyla ölçmeyi öğrenebilir. Okul, aile ve mahalle bu mesajı birbirine yaslayarak güçlendirir. Kendine sor: Çocukken hangi başarım karşısında sevildiğimi hissettim, hangisinde sessiz kaldım?

7. Çocuğun yeri: evde, okulda, toplumda

Kitabı inceleyen bir yazıya göre Kaya çocuğun ailedeki ve eğitimdeki yerini, anne baba ve çocuk arasındaki üçgeni ve toplumun değer yargılarında çocuğa verdiği payı birlikte ele alıyor. Yazara göre çocuğa ve çocukluk deneyimine yeterince önem verilmediği için bireysel ve toplumsal sorunların kökü gözden kaçıyor. Karne gününü düşün: Notlar masaya konunca evde sevginin tonu da değişiyorsa, çocuk değerini başarıyla ölçmeyi öğrenebilir. Okul, aile ve mahalle bu mesajı birbirine yaslayarak güçlendirir. Kendine sor: Çocukken hangi başarım karşısında sevildiğimi hissettim, hangisinde sessiz kaldım?

8. İzlerken tutabileceğin kısa bir not defteri

Bu kart kitabın bir bölümünü özetlemiyor, kitapla nasıl çalışabileceğine dair bizim önerimizi taşıyor. Kaya'nın çerçevesi kendini sorgulayan, soru soran bir okuma istiyor; hüküm vermeyi değil. Okurken iki sütunlu bir not defteri tutabilirsin: Solda kitabın ilginç bulduğun fikri, sağda hayatında ona benzeyen bir an. Mesela anneanneyle yaşadığın bir yemek sahnesi ya da liseden kalma bir azar. Bu notlar ailene yöneltilecek bir suçlama listesi olmasın; örüntüleri görmeye yarayan bir harita olsun. Bir hafta sonra defterine bakıp en çok tekrar eden duyguyu çevrele.