Evlenmeden Önce

1. Önce kendine kim olduğunu sor

“Kendini tanımazsan biz olamazsın.”

Cüceloğlu'nun kitapta sıkça döndüğü soru, karşındakinden önce senin kim olduğun. Yazara göre kendini tanımayan biri, eşinden kendisinin bile bilmediği ihtiyaçları karşılamasını bekler ve hayal kırıklığı neredeyse kaçınılmaz hâle gelir. Yaşın geldi baskısıyla bir görücü buluşmasına giden yirmi yedi yaşında birini düşün. Neyi istediğini değil, neyin beklendiğini bilir. Buluşmada ailesinin ölçütlerini sorar, kendi ölçütünü sormayı unutur. Evlilik kararından önce kendine birkaç sakin akşam ayır. Hayatında olmazsa olmaz saydığın üç şeyi, esneyebileceğin üç şeyi ve hâlâ emin olmadığın üç şeyi yaz. Bu listeyi biriyle tanışmadan önce kendinle konuş.

2. Sevgi var, peki yön aynı mı?

“Sevgi yetmez; aynı yöne bakın siz.”

Yazar sevgiyi evliliğin temel sermayesi olarak görüyor; ama sermaye ne kadar büyük olursa olsun, iki ortak farklı yönlere çekerse iş yürümez. Kitaba göre değerlerin uyuşması, sevginin uzun vadede ayakta kalmasını sağlayan şeylerden biri. Birbirine çok âşık iki genç düşün: Biri ailesinin yanında, memleketinde ev kurmak istiyor; öteki yurt dışında yüksek lisans hayali kuruyor. İlk aylarda bu fark önemsiz görünür, birkaç yıl sonra her tartışmanın altında yatar. Partnerinle oturup on yıl sonrasını konuşun: Nerede yaşıyorsunuz, para nasıl harcanıyor, çocuk var mı? Cevapların aynı olması gerekmiyor; farkları erkenden görmek bile çok şey kazandırır.

3. İki hikâyeden ortak bir hikâye

“İki ayrı kültürden ortak yuva kur.”

Kitapta öne çıkan fikirlerden biri, eşlerin birbirinin hayat hikâyesine tanıklık etmesi ve emek verip zaman ayırarak ortak bir hikâye kurması. Yazarın biz bilinci dediği şey, iki kişinin ayrı benliklerini silmesi değil; ikisini de taşıyabilecek yeni bir alan açması olarak okunabilir. Bayramın ilk günü hangi aileye gidileceği tartışmasını düşün. Her biri kendi ailesinin geleneğini doğal kabul ediyorsa, aslında iki ayrı hikâye çarpışıyordur. Ortak hikâye, ikisinin de söz sahibi olduğu yeni bir gelenekle başlar. Partnerinle bu yıl yalnızca size ait olacak küçük bir ritüel belirleyin: aylık bir yürüyüş, yılbaşı mektubu ya da pazar kahvaltısı.

4. Korku mu yönetiyor, gelişim mi?

Cüceloğlu'nun başka kitaplarında da gördüğümüz korkuya dayalı kültür eleştirisi burada da var; kitabın sözlüğünde denetim odaklı korku kültürü bir kavram olarak yer alıyor. Yazarın çizgisine göre bu kültürde büyüyen biri sevgiyi kontrol etmekle karıştırabilir. Sevgilisinin telefonunu karıştırmayı ilgi sayan, nereye gittiğini an be an bilmek isteyen birini düşün. Niyeti sevmek olabilir, ama ilişkiyi güvensizlik üzerine kurar. Yazarın karşısına koyduğu yol, iki tarafın da büyüyebildiği bir ilişki. Bir hafta boyunca partnerini kontrol etme isteği duyduğun anları not et. Her birinde, o isteğin ardında hangi korkunun yattığını kendine sor.

5. Konuşulmayan her beklenti bir tartışma

Okurların kitapta en çok altını çizdiği konulardan biri, evlilikte çıkabilecek çatışmaları önlemek için evlenmeden önce açıkça konuşmak. Ev işleri, para, ailelerle ilişki, çocuk ve iş planları sessizce varsayıldığında ilk yıl sürprizlerle dolar. Biri bulaşığı ortak iş sayar, öbürü annesinin evinde gördüğü düzeni bekler; biri maaşın ortak hesaba yatacağını düşünür, öbürü bunu hiç aklından geçirmemiştir. Yazar bu konuşmaların romantizmi öldürmediğini, aksine güven verdiğini savunuyor. İkiniz ayrı ayrı on maddelik bir beklenti listesi yazın, sonra listeleri değiştirip okuyun. Şaşırdığınız maddeler, konuşmaya başlamanız gereken yerlerdir.

6. Rol oynamadan yakınlaşmak

Kitabın sözlüğünde can kavramı da geçiyor; Cüceloğlu bu kelimeyi genellikle insanın özüne, sahici yanına işaret etmek için kullanır. Bu çerçevede ilişkide rol oynandıkça o öz geri çekilir. Nişanlılık döneminde kusursuz gelin ya da her şeyi bilen damat rolüne giren biri, evlilikte o maskeyi taşımaktan yorulur. Karşı taraf ise tanıdığını sandığı kişinin yerine bir yabancıyla karşılaşır. Sahici olmak her şeyi pervasızca söylemek değil; hoşlanmadığın şeyi saygıyla dile getirebilmek, bilmediğini kabul edebilmektir. Bu ay ilişkinde iyi görünmek için sustuğun bir konuyu seç ve sakin bir anda, suçlamadan, ne hissettiğini anlatarak aç.

7. Dinlemek, cevap hazırlamak değil

Kitabın üzerinde durduğu alanlardan biri de iletişim. Gündelik hayatta çoğumuz karşımızdakini anlamak için değil, ona cevap vermek için dinleriz. Akşam yemeğine bir saat geç kalan eşine, daha o derdini anlatmadan neden aramadın diye yüklenen birini düşün. Tartışma gecikmeyle ilgili olmaktan çıkar, kimin haklı olduğuna döner. Yazara göre sağlıklı bir ilişki, iki tarafın da kendini duyulmuş hissettiği konuşmalarla güçlenir. Bir sonraki gerginlikte cevap vermeden önce, duyduğunu kendi cümlelerinle tekrar et ve doğru anlayıp anlamadığını sor. Karşındaki onayladıktan sonra kendi söyleyeceğine geç; tonun çoğu zaman kendiliğinden yumuşar.

8. Başka evliliklerden ders çıkarmak

Kitapta okurlardan gelen mektuplara da yer veriliyor; yazar bunlar üzerinden gerçek ilişkilerde yaşanan açmazları tartışıyor. Bu yaklaşımın gündelik karşılığı, evliliği yalnızca dizilerden ya da sosyal medyadan öğrenmemek. Düğünden önce, uzun yıllardır evli olan ve sana dürüst davranacağını bildiğin bir çiftle uzun bir sohbet yap. İlk yılda neye hazırlıksız yakalandıklarını, hangi tartışmayı keşke daha önce yapsaydık dediklerini sor. Kendi anne babanın evliliğinden neyi taşımak, neyi geride bırakmak istediğini de düşün. Başkalarının deneyimi sana hazır bir reçete vermez, ama hangi soruları sorman gerektiğini gösterir.