İnsan İnsana

1. Söylediğin, duyulan değildir

“Gözün içine bakmadan dinlenir mi?”

İletişimde en sık yaşanan sorunlardan biri, söylediğinle karşındakinin anladığı arasındaki farktır. Sen yorgun olduğun için kısa bir cevap verirsin, karşındaki ise ona kızgın olduğunu düşünür. İki insan aynı cümleyi farklı geçmişlerle, beklentilerle ve o anki ruh hâliyle yorumlar. Bu yüzden iyi bir iletişimci, mesajın karşı tarafa nasıl ulaştığını da merak eder. Önemli bir konuşmanın sonunda, karşındakine anladığını kısaca kendi sözleriyle anlatmasını rica edebilirsin. Ya da sen ondan duyduğunu özetleyip doğru anlayıp anlamadığını sorabilirsin. Bu küçük kontrol, sonradan yaşanacak pek çok kırgınlığın önüne geçer.

2. Sözsüz mesajlara dikkat et

“Dinlemek sıranı beklemek değildir.”

Bir şeyi söyleme biçimin, çoğu zaman ne söylediğin kadar önemlidir. Ses tonun, yüz ifaden, göz temasın ve oturuş biçimin, sözlerinle birlikte bir mesaj taşır. Telefonuna bakarken seni dinliyorum demek, karşındakine tam tersini söyler. Kollarını kavuşturup kaşlarını çatarak verilen bir onay da ikna edici olmaz. Söz ile beden farklı şeyler söylediğinde, insanlar genellikle bedene inanır. Bu yüzden önemli bir konuşmada telefonu bir kenara bırak, karşındakine dön ve göz teması kur. Kendi ses tonunu da gözlemle; aynı cümle sert bir tonla söylendiğinde bambaşka bir anlam kazanabilir.

3. Dinlemek, cevap beklemek değil

“Korku yalan doğurur saygı güveni.”

Çoğumuz karşımızdaki konuşurken onu dinlemek yerine kendi cevabımızı hazırlarız. Bu da konuşmayı iki ayrı monoloğa çevirir. Gerçekten dinlemek, karşındakinin ne söylediğini ve ne hissettiğini anlamaya odaklanmaktır. Arkadaşın işyerindeki bir sorunu anlatırken hemen çözüm önermek, onu küçümsemek ya da kendi benzer hikâyeni anlatmak yerine, önce onu sonuna kadar dinle. Ardından anladığını yansıt: Bu durum seni epey yormuş gibi. Böyle bir cevap, karşındakine anlaşıldığını hissettirir ve çoğu zaman çözümü kendisinin bulmasına yardım eder. Bugün bir sohbette öğüt vermeden yalnızca dinlemeyi dene.

4. Empati: Onun penceresinden bak

Empati, karşındakinin durumunu onun gözünden görmeye çalışmaktır. Bu, onunla aynı fikirde olmak demek değildir; yalnızca onun neden öyle hissettiğini anlamaktır. Örneğin ergen bir çocuk ailesine sürekli itiraz ettiğinde, ebeveyn bunu saygısızlık olarak görebilir. Çocuğun gözünden bakıldığında ise bu, kendi kimliğini bulma çabası olabilir. Empati kurduğunda tepkin değişir: Öfkelenmek yerine merak edersin. Bunu bir alıştırma olarak dene. Bir anlaşmazlıkta, karşındakinin bakış açısını onu da ikna edecek şekilde kendi cümlelerinle özetlemeye çalış. Bunu yapabildiğinde, çatışma çoğu zaman çözülmeye başlar.

5. Duyguyu suçlamadan anlat

Bir şey canını sıktığında bunu iki şekilde söyleyebilirsin. Ya karşındakini suçlarsın: Sen hiç beni düşünmüyorsun. Ya da kendi duygunu ve ihtiyacını anlatırsın: Akşam haber vermeden geç kaldığında endişeleniyorum, bir mesaj atarsan rahatlarım. İlk cümle karşındakini savunmaya iter ve konuşma kavgaya döner. İkinci cümle ise sorunu ortaya koyar ama kişiye saldırmaz. İletişim psikolojisinde bu yaklaşıma ben dili denir. Başta yapay gelebilir, ama alıştıkça doğallaşır. Bir sonraki tartışmanda cümlene sen yerine ben ile başlamayı dene ve konuşmanın tonunun nasıl değiştiğine dikkat et.

6. Tepkini tanı, tepkini seç

İki kişi aynı olayı yaşayıp bambaşka şeyler anlatabilir. Bunun nedeni, algımızın geçmiş deneyimlerimize, beklentilerimize ve o anki duygularımıza göre şekillenmesidir. Bir toplantıda yöneticinin kısa bir yorumunu biri eleştiri, diğeri ilgi olarak algılayabilir. İletişimde sorun çıktığında, kimin haklı olduğunu tartışmak yerine algılarımızın farklı olabileceğini kabul etmek işleri kolaylaştırır. Bunu fark ettiğinde, sen yanlış anladın demek yerine, ben böyle anlamıştım, sen ne demek istedin diye sorabilirsin. Bu soru, karşındakini savunmaya geçirmeden konuşmayı açar ve yanlış anlamaları büyümeden çözer.

7. Önce kendini tanı

Başkalarıyla sağlıklı ilişki kurmanın bir yolu da kendini tanımaktan geçer. Hangi durumlarda öfkelendiğini, neden bazı sözlere fazla alındığını ya da neden hayır demekte zorlandığını bilmek, tepkilerini daha iyi yönetmeni sağlar. Örneğin eleştiriye karşı çok hassassan, bunun çocuklukta sık eleştirilmekle ilgisi olabilir. Bunu bilmek, bugün bir iş arkadaşının yorumunu daha sakin karşılamana yardım eder. Kendini tanımak bir anda olmaz; düzenli gözlem ister. Bu hafta seni rahatsız eden iki anı not al ve o anda ne hissettiğini, aslında neye ihtiyaç duyduğunu yaz. Zamanla tekrar eden kalıpları görmeye başlarsın.

8. Herkes dünyayı farklı görür

İki kişi aynı olayı yaşayıp bambaşka şeyler anlatabilir. Bunun nedeni, algımızın geçmiş deneyimlerimize, beklentilerimize ve o anki duygularımıza göre şekillenmesidir. Bir toplantıda yöneticinin kısa bir yorumunu biri eleştiri, diğeri ilgi olarak algılayabilir. İletişimde sorun çıktığında, kimin haklı olduğunu tartışmak yerine algılarımızın farklı olabileceğini kabul etmek işleri kolaylaştırır. Bunu fark ettiğinde, sen yanlış anladın demek yerine, ben böyle anlamıştım, sen ne demek istedin diye sorabilirsin. Bu soru, karşındakini savunmaya geçirmeden konuşmayı açar ve yanlış anlamaları büyümeden çözer.