Kendini Arayan İnsan

1. Başarılı görünüp içten boşalmak

“İçindeki boşluğu neyle dolduruyorsun?”

May'in en çok dikkat çektiği tablolardan biri, dışarıdan gayet düzenli yaşayan ama içinde bir boşluk taşıyan insandır. İşi, evi, sosyal hayatı yerindedir; ne var ki pazar akşamları tarif edemediği bir huzursuzluk çöker. May'e göre bu boşluk, kişinin kendi isteklerinden ve duygularından kopmasının sonucudur. Bir iş arkadaşının terfi sevincini taklit eden, ama içinde hiçbir şey hissetmeyen birini düşün. Çoğu zaman bu kopuş fark edilmez, çünkü hayat meşguliyetle doldurulmuştur. Kitap, bu boşluğu bastırmak yerine ona kulak vermeyi önerir. Bu hafta bir akşam şu soruyla baş başa kal: Son bir ayda yaptığım hangi şeyi gerçekten istediğim için yaptım? Cevabını yaz.

2. Kaygı bir alarm değil, bir işarettir

“Kaygı bir düşman değil, sana çağrıdır.”

Kitabın temel fikirlerinden biri, kaygının tamamen ortadan kaldırılması gereken bir şey olmadığıdır. Yazar, kaygıyı çoğu zaman kişinin yaşamındaki önemli bir şeyin tehdit altında olduğunu gösteren bir işaret olarak görür. Yeni bir şehre taşınmadan önce duyduğun gerginlik bunun gündelik örneğidir: Seni korkutan şey, aslında senin için önemli olan şeyin ne olduğunu da gösterir. Kaygıyı hemen susturmak istemek, mesajı okumadan silmek gibidir. Bu, her kaygının yararlı olduğu anlamına gelmez; ağırlaştığında bir uzmana başvurmak gerekir. Bir sonraki kaygı anında kendine ne düşündüğünü değil, hangi değerin tehdit altında hissettiğini sor.

3. Uyumun görünmeyen bedeli

“Herkese uyarsan kendini kaybedersin.”

May, çağdaş toplumun insanı sürekli uymaya, beğenilmeye ve ortalama olmaya ittiğini söyler. Uyum gösterirsen bir yere ait olursun, ama her uyum bir şeyi geride bırakır. Ofiste herkes aynı fikirdeyken sen farklı düşünüyorsan susmak kolaydır; ya da arkadaş ortamında gerçekten sevmediğin bir şakaya gülmek. Küçük görünen bu ödünler birikir ve insan bir gün kendi sesini tanıyamaz hâle gelebilir. Yazar bu yüzden uyumu tümden reddetmez, ama kendi seçimin olup olmadığını sormayı önerir. Bu hafta bir ortamda aslında ne düşündüğünü, söylemeden önce kendine açıkça söyle. Söylemeyi seçsen de seçmesen de bu fark ediş bir başlangıçtır.

4. Yalnızlıktan kaçan ilişki

Yalnızlık hissi dayanılmaz olduğunda insan, boşluğunu doldurması için bir ilişkiye sarılabilir. Yazar, danışanların bir partnerin içlerindeki boşluğu dolduracağını umduğunu ve bu olmayınca öfkelendiğini ya da kaygılandığını anlatır. Bu tuzak gündelik hayatta da tanıdıktır: Mesaj gelmediğinde bütün gün kötü hisseden, sevgilisinin yokluğunda ne yapacağını bilemeyen biri. Birisi seni tamamlasın diye kurulan bağ, o kişiyi bir ihtiyaç nesnesine çevirir. Kitabın işaret ettiği yön, önce kendi yalnızlığınla barışmak. Bu hafta yirmi dakika boyunca ekransız, tek başına bir şey yap ve neler hissettiğini fark et.

5. Ortak değerler zayıflayınca

Yazar, insanların güvenebileceği ortak değerlerin zayıfladığı bir dönemde yaşadığımızı söyler. Önceki kuşaklarda neyin doğru olduğu nispeten bellidir; bugün ise her şey seçenek ve herkes kendi yolunu bulmak zorunda. Bu özgürlük gibi görünür, ama pusulasız kalmak da kaygı üretir. Kariyerde ne istediğini, ilişkide neye değer verdiğini kimse sana hazır vermez. Başkalarının değerlerini ödünç almak ilk bakışta rahatlatır, ancak uzun vadede seni kendinden uzaklaştırır. May, insanın kendi güvenebileceği değerlere ve amaçlara ulaşma işini kişisel bir görev olarak görür. Üç değerini yaz, örneğin dürüstlük, merak, sadakat; her biri için bugün yaptığın bir davranışı bul.

6. Seçmenin ağırlığı

Seçim yapmak yorucudur, çünkü her seçim başka olasılıkları kapatır. Bu yüzden birçok kişi karar vermeyi erteler ya da kararı başkasına bırakır. May'in çizgisinde, karar vermemek de bir seçimdir ve çoğu zaman en pahalı olanıdır. Meslek değiştirip değiştirmeme konusunda yıllarca düşünüp hiçbir şey yapmayan biri, aslında kalmayı seçmiştir ama bunun sorumluluğunu üstlenmez. Yazar, karar anında duyduğun huzursuzluğun normal olduğunu ve bu huzursuzluğa rağmen seçmenin kişiliği güçlendirdiğini savunur. Ertelediğin bir kararı seç, iki seçeneğinin her biri için kaybedeceğin ve kazanacağın şeyi yaz. Sonra seçimini bir tarihe bağla.

7. Kendini onaylamak bağırmak değildir

Kitabın önemli kavramlarından biri, kendi varlığını ve isteğini ortaya koyabilmek. Bu, agresif olmakla karıştırılır, oysa aralarında büyük fark vardır. Toplantıda kendi fikrini sakin ve açık söylemek bir şeydir; başkasının fikrini ezmek başka. May'in gözlemine göre bir insan kendi isteğini hiç dile getirmezse, bir süre sonra hangi isteğinin kendine ait olduğunu bile bilemez. Mesela her zaman başkalarının seçtiği restorana giden biri, kendi damak zevkini unutabilir. Küçük başla: Bu hafta ufak bir konuda, yemek ya da film seçimi gibi, açıkça kendi tercihini söyle. Karşındaki tepkiyi değil, kendi sesini nasıl bulduğunu gözle.

8. İç merkezi küçük adımlarla kurmak

May'in vardığı yer, insanın kendi içinde sarsılmaz bir merkez bulması. Bu merkez, tek bir parlak içgörüyle değil, tekrarlanan küçük dürüstlüklerle kurulur. Kitap kesin bir egzersiz listesi vermez, ama yönü açıktır: Yavaşla, duygularını adlandır, değerlerine uygun davran, hata yaptığında kendini bırakma. Mesela günün sonunda on dakika boyunca bugün neyi kendim için, neyi başkalarının gözü için yaptığımı yazmak sade bir pratiktir. Kaygı tamamen yok olmaz; ama onunla yaşarken yön duygusu kaybolmaz. Bu akşam bir deftere şu cümleyi tamamla: Bugün kendim gibi davrandığım an şuydu. Bir hafta boyunca devam et.