Seninle Başlamadı: Kalıtsal Aile Travmalarının Kim Olduğumuza Etkileri Ve Sorunların Üstesinden Gelebilmenin Yolları

1. Kök senin dışında olabilir

“Taşıdığın o korku gerçekten senin mi?”

Çoğumuz sıkıntının kaynağını kendi geçmişimizde ararız: çocukluk, ilişkiler, iş. Wolynn başka bir ihtimali masaya koyar. Wolynn'ın savı şu: çökkün ruh hâli, kaygı, fobi ya da takıntılı düşünceler bazen anne babanın veya daha eski kuşakların yaşadığı ağır olayların izini taşıyabilir. Bu iz, olaydan kimsenin söz etmediği ya da olayı yaşayanın çoktan öldüğü durumlarda bile sürebilir. Dedesi savaştan dönen birinin sebepsiz bir güvensizlik duyması gibi bir örnek düşün; sebep dışarıdan görünmez ama aile hikâyesinde olabilir. Bu bir kesinlik değil, bir bakış açısıdır. Kendine sor: Hayatımın hangi yerini mantıklı biçimde açıklayamıyorum? Cevabı yaz ve açıklama aramak için acele etme.

2. Sözcüklerin taşıdığı yük

“Dilindeki o cümle kime aitti?”

Yazarın yönteminin merkezinde Çekirdek Dil Yaklaşımı denen fikir var: Sıkıntını anlatırken tekrar tekrar kullandığın kelimeler ve cümleler, korkunun kaynağına dair ipucu taşıyabilir. Örneğin sürekli terk edileceğini hisseden biri, bu cümleleri yazıp kimlerin yanında ve ne zamandır kullandığını gözlemlerse bir örüntü fark edebilir. Wolynn bu sözlerin bazen ebeveynin ya da büyüklerin yaşadığı korkuyla örtüştüğünü düşünür. Bir hafta boyunca kaygılandığında içinden ya da yüksek sesle ne dediğini not al. Hafta sonunda en çok tekrar edilen üç ifadeyi alt alta yaz ve benzer bir cümleyi ailenden kimlerin kurduğunu düşün.

3. Aile ağacında boşluk aramak

“Geçmişi anla ki zincirler kırılsın.”

Aile ağacı çıkarmak sıradan bir soy kütüğü gibi görünür, ama yazarın önerisi doğum ve ölüm tarihlerinden fazlasını aramak: çocukken ölenler, erken kayıplar, göçler, savaşlar, iflaslar, terk edilmeler, kaza ve hastalıklar. Genogram denen bu harita, kuşaklar boyunca tekrar eden olayları aynı sayfada görmeni sağlar. Annenin ve anneannenin ikisinin de çok genç yaşta eş kaybettiğini görmek, kendi korkunu yeni bir ışıkta okumana yardım edebilir. Elbette bu bağ kesin değildir; yazar bunu bir hipotez olarak ele almanı bekler. Bir kâğıt al, kendini, anne ve babanı, dört büyükanne ve büyükbabanı çiz; her birinin yanına bildiğin en ağır olayı kısa bir notla ekle.

4. Konuşulmayan hikâyelerin gölgesi

Bir aile bir konuyu hiç açmadığında, o konu kaybolmuş olmaz. Wolynn'ın gözlemine göre sessizlik büyük olayları korur: erken ölen bir kardeş, dışlanan bir akraba, utanç duyulan bir iflas ya da saklanan bir hastalık. Çocuk sözlere ihtiyaç duymadan ortamın gerginliğini sezer. Sofrada bir isim hiç anılmıyorsa ve konu açılınca herkes sessizleşiyorsa, bu bir ipucu olabilir. Meraklı ama saygılı kal. Kimseyi sorguya çekmek zorunda değilsin; bana dedemin gençliğinden bahseder misin gibi yumuşak bir cümleyle başlayabilirsin. Kimi aile üyeleri anlatmak istemeyebilir, bu hakkı onlara tanı. Yakın bir akrabana cevabını önceden bilmediğin tek bir soru yönelt, örneğin çocukluğunda evde en çok neye güldüklerini.

5. Ebeveyne bakışı yumuşatmak

Yazar, ebeveynle kurulan bağın bu işin merkezinde olduğunu savunur. Anne ya da babadan uzaklaşmak, çözülmemiş sıkıntıyı yanında taşımanın bir yolu olabilir; ona yeniden yaklaşmak ise yükü hafifletebilir. Seni kırdığını düşündüğün bir tavrı hatırla: annenin sürekli kaygısı, babanın soğuk mesafesi. Bunların arkasında onların kendi hikâyesi bulunabilir. Bu bakış, yaşadığın incinmeyi yok saymaz; yalnızca ona ek bir anlam katar. Dikkat: Şiddet, istismar ya da ağır ihmal yaşadıysan yakınlaşma baskısı zarar verebilir ve böyle bir geçmişte bu çalışmayı bir profesyonelin eşliğinde yapmak daha güvenlidir. Amaç kendini zorlamak değil, kendi sınırlarını bilmektir.

6. Korku görüntüsünü güç görüntüsüyle değiştirmek

Yazarın yöntemlerinden biri, korkuyla birlikte gelen zihin görüntülerini fark etmek ve onları güç veren görüntülerle değiştirmek. Bir sınavdan önce kendini hep başarısız, yapayalnız biri olarak canlandırıyorsan, bu görüntüler gerginliği besler. Yazarın çizgisinde, kendini güvende hissettiğin bir anıyı ya da yanında olan bir kişiyi zihninde yeniden kurarsın. Bu, duvara olumlu düşünce afişi asmaktan çok, sinir sisteminin hangi iç resimle sakinleştiğini denemek gibidir. Hayal gücü kişiden kişiye farklı çalışır, bu yüzden zorlama. İki dakikalık bir egzersiz dene: Gözlerini kapat, seni gerçekten rahatlatan bir yeri ya da kişiyi ayrıntılı biçimde canlandır ve nefesini yavaşlat.

7. Bedendeki belirtiye merakla bakmak

Yazar kaygı ve çökkünlüğün yanında kronik ağrı gibi bedensel belirtileri de aile geçmişiyle ilişkilendirir. Burada çok dikkatli olmak gerekir. Bel ağrın, mide sıkışman ya da uyku sorunun nedeni ne olursa olsun, ilk adım bir sağlık uzmanıdır; kitabın çerçevesi tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz. Kitabın sunduğu şey belirtiye ek bir soru sormaktır: Bu his bedende ne zaman ortaya çıkıyor, hangi konuşmalardan sonra artıyor? Annenle telefonda konuşurken boğazının düğümlendiğini fark etmek bir gözlem olabilir. Bu bir gözlemdir, bir değerlendirme değil. Bu notları kısa bir günlükte tut ve bir uzmanla konuşurken yanında götür.

8. Döngüyü kırmak ve temkinli yaklaşmak

Wolynn'ın vurgusu şu: amaç geçmişte bir suçlu aramak değil, döngünün sana düşen halkasını fark edip değiştirmek. Acı sana aktarılmış olabilir, ama bundan sonrasını yönetmek senin elinde. Kitabın bu yönü umut verici bulunabilir, fakat tartışmasız değil: Bazı okurlar ve eleştirmenler, kuşaklar arası aktarım iddialarının bilimsel dayanağının sınırlı olduğunu ve kitaptaki bazı dilin güncel araştırmalarla uyuşmadığını söylüyor. Bu yüzden kitabı kesin bilgi olarak değil, kendini anlamana yarayan bir çerçeve olarak oku. Ağır belirtilerde bir psikoloğa ya da psikiyatra başvur. Bugün kendine şunu sor: Bu fikirlerden hangisi işime yarıyor, hangisini şüpheyle kenara koyuyorum?