Düşünce Gücüyle Tedavi

1. İnançların yaşantıya yansıması

“İnandığın şey kaderin olur senin.”

Kitabın çekirdek iddiası, insanın kendisi ve dünya hakkında taşıdığı inançların hayatında olup bitenleri biçimlendirdiğidir. Yazara göre sık tekrarlanan düşünce önce inanca, inanç da zamanla yaşantıya dönüşür. Hay bu fikri para, ilişkiler ve sağlık dahil hayatın neredeyse bütün alanlarına genişletir; eleştirmenlerin en çok itiraz ettiği nokta da bu genişlemedir. Düşüncenin duygu ve davranışı etkileyebilmesi bir şey, düşüncenin olayları ya da hastalıkları yaratması bambaşka bir iddiadır. İkisini ayırarak okumak kitaptan yararlanmanın en sağlıklı yoludur. Sık tekrarladığın bir inancı telefonuna not et ve son bir ayda hangi kararlarını yönlendirdiğine bak.

2. Çocukluktan taşınan ezberler

“Çocukluk ezberlerini çöpe at sen.”

Hay, yetişkinlikte sürdürülen birçok olumsuz inancın küçük yaşta, çevredeki yetişkinlerden öğrenildiğini savunur. Çocuk kendisine söyleneni sorgulamadan benimser ve yıllar sonra bunu kendi sesi sanır. Parayla ilgili her konuşmanın kavgayla bittiği bir evde büyüyen biri, maaşını konuşurken bile tedirginlik duyabilir. Hay bu ezberleri suçlamadan fark etmeyi ve bilinçli olarak yerine yenisini koymayı önerir. Ebeveynlerin de kendi öğrendiklerini aktardığını hatırlatır; bu yüzden kimseyi kötü ilan etmek gerekmez. Bu akşam çocukken sıkça duyduğun bir cümleyi hatırla ve bugün ona hâlâ inanıp inanmadığını dürüstçe tart.

3. Kendini kabul ve dört yorucu alışkanlık

“Eleştiri ve öfke bedeni yorar.”

Hay'in gözünde insanların taşıdığı sorunların altında çoğu zaman aynı inanç yatar: yeterince iyi olmadığı duygusu. Bu yüzden kendini olduğun hâlinle kabul etmeyi kitabın merkezine koyar. Değişimin kendinle savaşarak değil, kendine şefkatle yaklaşarak başladığını savunur. Aynada her sabah önce kusurlarını arayan biri, günün geri kalanını da aynı eleştirel gözle geçirebilir. Hay bu kabulü bir kişisel gelişim ilkesi olarak sunar; kitabın sağlıkla ilgili büyük iddiaları ise bu ilkeden ayrı tutulmalı. Kendine sert bir cümle kurduğunu yakaladığın an, aynı durumdaki bir arkadaşına ne diyeceğini düşün ve o cümleyi kendi adınla yüksek sesle söyle. Hay, kişiyi en çok yıpratan zihinsel alışkanlıklar olarak eleştiriyi, eski kırgınlıkları beslemeyi, suçluluğu ve korkuyu sayar. Bu kalıpların zamanla bedende iz bıraktığını da öne sürer; iddianın bu beden kısmının bilimsel dayanağı yoktur. Yine de bu dört alışkanlığın gündelik huzuru bozduğunu fark etmek için bir deneye gerek yok. Yıllar önce bir düğünde sana söylenen bir sözü her bayram yeniden hatırlamak, karşı taraftan çok seni yorar. Hay bu duyguları bastırmayı değil, tanıyıp bırakmaya niyet etmeyi önerir. Telefonunda dört başlıklı bir not aç: eleştiri, kırgınlık, suçluluk, korku. Üç gün boyunca yakaladığın her anı doğru başlığın altına bir çentikle işaretle.

4. Kendine yeni bir cümle kurmak

Olumlamalar, yani şimdiki zamanla kurulan olumlu ve kısa cümleler, Hay'in en bilinen aracıdır. Bu cümleleri düzenli söylemenin ya da yazmanın eski inançların yerine yenilerini yerleştirdiğini savunur ve olumlamayı sorunun inkârı değil, yön değiştirmek için atılan bir adım olarak sunar. Yine de dikkat: 2009'da Psychological Science dergisinde yayımlanan bir deneyde, özsaygısı düşük katılımcılar sevilecek biriyim cümlesini tekrarladıktan sonra kendilerini daha kötü hissetti. İnanmadığın bir cümle içindeki itirazı büyütebilir. Cümle sana yapay geliyorsa inanabileceğin bir sürümünü kur, örneğin her gün biraz daha öğreniyorum gibi, ve onu sabah kahveni hazırlarken üç kez söyle.

5. Aynada kendinle konuşmak

Hay'in yöntemleri arasında ayna çalışması özel bir yer tutar. Kişinin aynada kendi gözlerine bakarak olumlamalarını söylemesini önerir; bunun başta rahatsız edici gelmesini içerideki direncin bir işareti olarak yorumlar. İlk denemede gülmek ya da gözlerini kaçırmak istemen şaşırtıcı olmaz. Bu tepki, kendine sevgiyle bakmanın ne kadar alışılmadık geldiğini gösterebilir. Ayna çalışmasının etkisine dair bilgi sınırlıdır; onu bir mucize araç değil, kendine karşı tutumunu gözlemlemenin bir yolu olarak görmek daha doğru. Yarın sabah dişlerini fırçalarken birkaç saniye kendi gözlerine bak; aklından geçen ilk cümleyi akşam bir kenara not et.

6. Affetmek yükü bırakmaktır

Hay affetmeyi değişimin en önemli adımlarından biri sayar. Geçmişteki haksızlıklara sımsıkı tutunmanın, karşı taraftan çok insanın kendisini yorduğunu savunur. Affetmeyi yaşananı onaylamak ya da o kişiyle yeniden yakınlaşmak anlamında kullanmaz; o yükü taşımayı bırakmak olarak tarif eder. Yıllardır konuşmadığın bir kardeşe duyduğun öfke her aile toplantısında içini sıkıştırıyorsa, bu yük gündelik hayatına da sızıyor demektir. Ağır bir istismar ya da travma söz konusuysa affetmeyi kendine dayatma; bu yükü bir uzmanla birlikte ele almak daha doğru olur. İçinde tuttuğun küçük bir kırgınlık için göndermeyeceğin bir mektup yaz, sonra onu yırtıp at.

7. Affetmek kendini serbest bırakmaktır

Kitapta affetme, iyileşmenin en önemli adımlarından biri olarak sunulur. Yazara göre geçmişte yaşanan haksızlıklara sımsıkı tutunmak, karşı taraftan çok kişinin kendisine zarar verir. Hay affetmeyi, yaşananı onaylamak ya da o kişiyle yeniden yakınlaşmak anlamında kullanmaz; daha çok o yükü taşımayı bırakmak olarak tarif eder. Yıllardır konuşmadığın bir kardeşine duyduğun öfke, her aile toplantısında içini sıkıştırıyorsa bu yük gündelik hayatına da sızıyor demektir. Affetmenin ağır travmalarda zorlanarak yapılacak bir şey olmadığını, bu konuda bir uzmana danışmanın yerinde olacağını da unutma. İçinde tuttuğun küçük bir kırgınlığı seç ve onu bir mektupla, göndermeden, kâğıda dök.

8. Beden listesine temkinli bakmak

Kitabın sonunda Hay, pek çok bedensel şikâyeti belirli duygusal kalıplarla eşleştiren ve her birine bir olumlama öneren uzun bir liste sunar. Yazara göre bedendeki sorunlar zihinsel nedenlerin yansımasıdır. Bu eşleştirmelerin bilimsel dayanağı yoktur; listenin hastayı kendi rahatsızlığından sorumlu tutma riski taşıdığı da eleştirmenlerin sık dile getirdiği bir itirazdır. Stres ile beden arasında bir ilişki olabilir, ama bu ilişki tek yönlü ve basit değildir. Listeyi kendini tanımaya yarayan bir merak kaynağı gibi okuyabilirsin. Bir şikâyetin varsa önce bir hekime danış; olumlamayı en fazla bunun yanında sana iyi gelen bir alışkanlık olarak düşün.