İçindeki Devi Uyandır

1. Karar vermek, dilemekten farklı

“Karar verdiğin anda kaderin değişir.”

Robbins'e göre hayatındaki büyük değişimler, gerçekten karar verdiğin anlarda başlar. Ama çoğumuz karar vermek yerine dileriz: Keşke daha sağlıklı beslensem, keşke daha az harcasam. Yazarın tarifine göre gerçek bir karar, diğer seçenekleri masadan kaldırmak ve hemen bir adım atmaktır. Spor salonuna gitmeye karar verdiysen, o gün üyelik formunu doldurur ya da spor ayakkabılarını kapının önüne koyarsın. Bu fikir gündelik hayatta işe yarayabilir; ama tek başına yeterli değildir. Kararı sürdürmek için çevreni ve alışkanlıklarını da düzenlemen gerekir. Ertelediğin bir konuda bugün küçük ama geri dönüşü zor bir adım at.

2. Acı ve zevk dengesi

“Beynin acıdan kaçar zevke koşar her an.”

Robbins, insanların yaptığı her şeyin büyük ölçüde acıdan kaçma ya da zevke ulaşma isteğiyle yönlendiğini savunur. Bir alışkanlığı bırakamıyorsan, zihninde o alışkanlık hâlâ acıdan çok zevkle eşleşiyordur. Örneğin gece geç saatlere kadar telefon karıştırmak, o anda rahatlatıcı gelir; ertesi sabahki yorgunluk ise uzak ve soyut kalır. Yazar, bu eşleşmeleri bilinçli olarak değiştirmeyi önerir: Alışkanlığın gerçek bedelini somut biçimde düşünmek ve yeni davranışı keyifle ilişkilendirmek. Bu bakış basitleştirici olsa da pratik bir soru sunar: Bu davranış bana şu an ne kazandırıyor ve uzun vadede neye mal oluyor?

3. İnançlar filtre gibi çalışır

“Omuzlarını dikleştir ve derin nefes al.”

Robbins'e göre insanın kendisi ve dünya hakkındaki inançları, neyi deneyeceğini ve neyi baştan reddedeceğini belirler. Ben matematiğe yatkın değilim diye düşünen biri, yeni bir istatistik kursuna hiç başvurmayabilir. Bu inanç belki de tek bir kötü öğretmen deneyiminden doğmuştur. Yazar, sınırlayıcı inançları fark etmeyi ve onları destekleyen kanıtları sorgulamayı önerir. Bu yaklaşım, bilişsel terapide kullanılan yöntemlere benzer. Kendinle ilgili sık kurduğun bir ben yapamam cümlesini yaz. Sonra onu destekleyen ve çürüten deneyimleri ayrı ayrı listele. Çoğu zaman inancın, sandığından çok daha zayıf bir temele dayandığını görürsün.

4. Sorular dikkatini yönetir

Yazar, zihnin sürekli kendine sorular sorduğunu ve bu soruların neye odaklanacağını belirlediğini söyler. Neden hep benim başıma geliyor diye sorduğunda, zihnin sana bunun nedenlerini bulur ve kendini daha kötü hissedersin. Bundan ne öğrenebilirim ya da şimdi ne yapabilirim diye sorduğunda ise dikkatin çözüme kayar. Robbins, sabahları ve akşamları kendine düzenli olarak olumlu yönde sorular sormayı önerir. Örneğin sabah bugün neyi dört gözle bekliyorum, akşam bugün neyi iyi yaptım diye sormak, dikkatini olumlu ayrıntılara çevirebilir. Bu küçük alışkanlık, sorunları yok saymadan ruh hâlini dengelemeye yardım eder.

5. Kelimeler duyguyu renklendirir

Robbins, bir deneyimi anlatırken seçtiğin kelimelerin onu nasıl hissettiğini etkilediğini savunur. Bir toplantıyı felaketti diye anlatmak ile biraz zorlayıcıydı diye anlatmak, aynı olayı farklı yoğunlukta yaşamana yol açabilir. Yazar, olumsuz duyguları anlatırken daha yumuşak kelimeler, olumlu duyguları anlatırken ise daha güçlü kelimeler seçmeyi önerir. Bu fikrin bir kısmı, duyguları adlandırma üzerine yapılan psikoloji çalışmalarıyla da örtüşür; ama etkisinin büyüklüğü tartışmalıdır. Yine de denemesi kolaydır. Bu hafta öfkeli, mahvoldum ya da berbat gibi kelimeleri fark et ve yerine daha ölçülü kelimeler koymayı dene.

6. Standartlarını yükselt

Kitabın bir başka fikri, insanların hayatlarında genellikle istediklerini değil, katlanmaya razı olduklarını yaşadığıdır. Robbins, gerçek değişimin kendinden beklediğin asgari seviyeyi yükselttiğinde başladığını söyler. Örneğin haftada üç kez spor yapmak bir hedef olarak kaldığında kolayca ertelenir; ama kendine bu benim için pazarlık konusu değil dediğinde davranışın değişir. Burada dikkatli olmak gerekir: Standartlarını yükseltmek, kendine acımasız davranmak anlamına gelmemeli. Gerçekçi olmayan beklentiler tükenmişliğe yol açabilir. Hayatının bir alanında, örneğin uyku ya da beslenme, kabul etmeyi bırakacağın tek bir şeyi seç ve ona odaklan.

7. Motivasyon kitaplarını süz

İçindeki Devi Uyandır, milyonlarca okura ilham vermiş bir kitaptır; ama okurken eleştirel kalman önemlidir. Robbins'in anlattığı başarı hikâyeleri ve yöntemleri çoğunlukla kendi deneyimine dayanır, kontrollü araştırmalarla sınanmamıştır. Yazarın seminerleri de yıllar içinde farklı nedenlerle eleştiri ve tartışma konusu olmuştur. Bu, kitaptaki bütün fikirlerin değersiz olduğu anlamına gelmez. Karar vermek, inançları sorgulamak ve dikkatini yönetmek, başka kaynaklarda da desteklenen yararlı alışkanlıklardır. Ama hayatının her alanını tek bir kararla değiştirebileceğin vaadine temkinli yaklaş. Ciddi bir ruhsal zorluk yaşıyorsan, bir uzmandan destek almak her motivasyon kitabından daha değerlidir.

8. Kuralların duygunu belirler

Biri sözünü kestiğinde ya da mesajına geç döndüğünde neden bu kadar öfkelendiğini hiç düşündün mü? Robbins'e göre bir durumu iyi ya da kötü hissetmen, kafandaki kurallara bağlıdır. Karşındakinin davranışı bu kurallardan birini çiğnediğinde öfke gelir. Yazar, iyi hissetmenin şartlarını kolaylaştırmanı, kötü hissetmenin şartlarını ise zorlaştırmanı önerir. Mesela her gün iyi hissetmek için herkesin sana nazik davranması gerekiyorsa, bu kuralı kazanmak neredeyse imkânsızdır. Yöntem bilimsel olarak sınanmış bir model değil, bir kişisel gelişim önerisidir; yine de kendi kurallarını sorgulamak düşündürücüdür. Bu hafta seni en çok sinirlendiren durumun ardındaki gizli kuralı yaz ve onu daha esnek bir cümleyle yeniden kur.