Şu Hortumlu Dünyada Fil Yalnız Bir Hayvandır

1. Aynı cümle, bambaşka bir anlam

“Nasihat duyunca neden sıkılırsın?”

Kitabın adı, bir öğrencinin fil hakkındaki basit bir İngilizce cümleyi kelime kelime çevirip ortaya bambaşka ve komik bir anlam çıkarmasından geliyor. Bu küçük hata, iletişimin özünü de özetliyor: Ne söylediğin kadar karşındakinin ne anladığı önemlidir. Ofiste yöneticin bunu yarına hallet dediğinde sen sabah ilk iş, o ise gün sonuna kadar diye düşünmüş olabilir. İkiniz de haklı olduğunuzu sanırsınız. Yazarın yaklaşımı, yanlış anlaşılmayı kötü niyet saymadan önce kelimelerin farklı kulaklarda farklı yankılandığını kabul etmek. Bugün önemli bir işi devrederken, karşındakinden ne anladığını kendi cümleleriyle tekrar etmesini rica et.

2. Hikâye, öğütten daha kalıcıdır

“Ciddiyet seni erkenden yaşlandırdı.”

İzgören'in tercihi, okura ne yapması gerektiğini sıralamak yerine hikâyeler anlatıp dersi ona bırakmak. Bunun gündelik hayatta da bir karşılığı var. Aile grubunda uzun bir nasihat mesajı çoğu zaman okunmadan geçilir, ama yaşanmış küçük bir olay anlatıldığında herkes cevap yazar. İnsanlar kendilerine yöneltilen öğüde karşı savunmaya geçer, hikâyede ise kendi payını kendisi bulur. Bir şeyi değiştirmek istediğinde karşındakine ders vermek yerine kendi deneyimini anlatmayı dene. Bu hafta birine tavsiye vermek üzereyken dur ve bunun yerine benzer bir durumda senin başına gelenleri, ne hissettiğini ve ne öğrendiğini kısaca paylaş.

3. Değerini başkasının eline verme

“Kendi emeğin en büyük servetindir.”

Kitap üzerine yazılan incelemelerde öne çıkan fikirlerden biri, senin izin vermediğin sürece kimsenin seni değersiz hissettiremeyeceği. Bu, eleştiriyi duymazdan gelmek demek değil; söylenen sözü kendi değerinin ölçüsü yapmamak demek. Toplantıda fikrin herkesin önünde küçümsendiğinde ya da bir akraban sınav sonucunu iğneleyici bir dille yorumladığında o an kırgınlık doğal. Asıl soru, o cümleyi günlerce içinde taşıyıp taşımayacağın. Eleştirinin içinde işine yarayan bir parça varsa al, gerisini sahibine bırak. Seni kıran bir söz duyduğunda kendine iki soru sor: Bunda doğru olan ne var? Geri kalanı neden benim yüküm olsun?

4. Hayatı zorlaştıran bakış açısıdır

Yazara göre hayat, çoğu zaman sanıldığı kadar zor değil; onu karmaşıklaştıran şey olaylara hangi gözlükle baktığımız. Aynı trafikte iki kişi düşün: Biri dolmuşta sıkıştığı her dakikayı kendine yapılmış bir haksızlık gibi yaşar, öteki o yarım saati telefonda annesini aramak için fırsat bilir. Yol aynı, yaşanan gün farklı. Bu, her şeye pembe bakmak gerektiği anlamına gelmiyor; gerçek sorunlar gerçektir. Ama bazı yükleri olayın kendisi değil, ona eklediğimiz yorum taşır. Bugün seni sinirlendiren bir anı not et ve aynı olayı başka hangi açıdan görebileceğini bir cümleyle yaz.

5. Karmaşık sorunun sade çözümü

Kitabın işlediği temalardan biri, çok karmaşık görünen bazı sorunların aslında basit çözümleri olabileceği. Çoğu zaman sorunun etrafına o kadar çok tahmin, kırgınlık ve senaryo örüyoruz ki asıl düğümü göremiyoruz. Kira artışı yüzünden ev sahibiyle aylardır gergin mesajlaşıyorsun; belki tek bir yüz yüze görüşme, iki tarafın da neyden korktuğunu ortaya çıkaracak. Yazarın önerisi, sorunu büyütmeden önce en sade hâliyle tarif etmek. Seni uğraştıran bir meseleyi tek bir cümleyle yazmayı dene. Cümle uzuyorsa, içine sorunun kendisi değil endişelerin karışmıştır. Sonra o cümleye uyan en küçük ilk adımı seç.

6. Başarıyı kendi ölçünle tanımla

Kitabın konularından biri başarı; tanıtımda hedef belirlemenin ve pes etmemenin değeri vurgulanıyor. Çevrende başarı çoğu zaman unvan, maaş ya da sınav puanıyla ölçülür ve sen de farkında olmadan bu cetveli kendine uygularsın. Oysa iyi bir terfi alıp ailesine hiç vakit ayıramayan biri, kendi gözünde başarılı hissetmeyebilir. Hedef koyarken o hedefin gerçekten sana ait olup olmadığını sormak işe yarar. Akşam çay içerken bir kâğıda üç satır yaz: Beş yıl sonra hangi durumda olursam kendimi iyi hissederim? Sonra bugünkü takviminin bu cevaplara ne kadar zaman ayırdığına bak.

7. Küçük iyilik, büyük halka

Kendi başarını düşünürken çevrendekileri de hesaba katmak, hayatı genişleten bir alışkanlık. Bunun için büyük bir dernek kurmak gerekmiyor. Apartmanda yalnız yaşayan yaşlı komşunun pazar alışverişini üstlenmek, sınavına çalışan bir gence bir akşam konu anlatmak, iş yerinde yeni gelen birine çay ocağını ve kuralları göstermek de bu halkanın parçası. Yazara göre insan önce kendine değer vermeli; kendine değer vermeyen başkasına da değer veremez. Bu ay çevrende senin bir saatinden fayda görecek bir kişi seç ve ona ne yapabileceğini sor.

8. Konuşmak kadar dinlemek

Karşındakinin cümlesi bitmeden cevabını hazırlamaya başladığın oluyor mu? Kitabın bölümlerinden biri, dinlemenin konuşmak kadar önemli bir iletişim becerisi olduğunu anlatıyor. Gündelik bir örnek: aile sofrasında bir yakının derdini açtığını düşün. Hemen çözüm sunmak ya da kendi hikâyeni anlatmak yerine sözünü kesmeden dinlediğinde, karşındaki kendini anlaşılmış hisseder; çoğu zaman da asıl söylemek istediğini ancak o zaman söyler. Dinlemek sessiz kalmak demek de değildir. Ne anladığını kısaca geri söylemek, duyulduğunu gösterir. Bu hafta bir sohbette cevap vermeden önce iki saniye bekle ve karşındakinin son cümlesini kendi kelimelerinle tekrar et.