Google yararlı içerik ilkelerine uygun olarak hiçbir fikri kilitlemeden, kitabın tüm omurgasını ve her bölümün sabah mikro-eylemini aşağıda açık olarak sunuyoruz:
BÖLÜM 1 · 3–4 DK SESLİ ANİMASYON
Akıllı İnsanların Mantıksız Kararları
1. Hesap makinesi insan yok
Thaler'ın temel çıkış noktası, klasik ekonominin varsaydığı her şeyi bilen, hiç hata yapmayan insanın gerçek hayatta bulunmadığıdır. Yazar bu hayali varlığı bir tür ayrı tür gibi anar ve gerçek insanlardan ayırır. Gerçek insanlar yorulur, unutur, duygularına kapılır ve bazen açıkça kendi çıkarlarına aykırı davranır. Örneğin spor salonuna yıllık üyelik alıp yalnızca iki kez gitmek, hesaplı bir kararın sonucu değildir. Thaler bu farkı bir hakaret olarak değil, ekonomiyi daha gerçekçi kılmanın yolu olarak görür. İnsanları oldukları gibi kabul eden bir model, daha iyi politikalar ve kararlar üretebilir. Bu ay yaptığın bir harcamayı seç ve onu gerçekten hesaplayarak mı yaptığını dürüstçe sor.
☀ Sabah 07:30 Mikro-Eylemi (60 Saniye Uygulama)
Bugün sabah ilk işine başlamadan önce 60 saniye ayır ve 'Hesap makinesi insan yok' ilkesini kendi günündeki tek bir karara nasıl uygulayacağını tek cümleyle not et.
BÖLÜM 2 · 3–4 DK SESLİ ANİMASYON
Akıllı İnsanların Mantıksız Kararları
2. Önemsiz sanılan ayrıntılar
Thaler'a göre ekonomistlerin önemsiz saydığı pek çok etken, aslında kararlarımızı güçlü biçimde etkiler. Bir ürünün fiyatı aynı kalsa bile, indirimli gibi sunulduğunda daha çekici gelir; bir seçeneğin listede ilk sırada olması onu seçme olasılığını artırır. Bir restoranda menünün en pahalı yemeğinin yanında ikinci en pahalı yemeğin daha makul görünmesi bunun tanıdık bir örneğidir. Bu ayrıntılar mantıken kararı değiştirmemeli, ama değiştirir. Yazar bunları fark etmenin, hem tüketici hem de karar veren biri olarak işine yarayacağını savunur. Bir dahaki alışverişte, sana sunulan karşılaştırmanın kim tarafından ve neden böyle düzenlendiğini düşün.
☀ Sabah 07:30 Mikro-Eylemi (60 Saniye Uygulama)
Bugün sabah ilk işine başlamadan önce 60 saniye ayır ve 'Önemsiz sanılan ayrıntılar' ilkesini kendi günündeki tek bir karara nasıl uygulayacağını tek cümleyle not et.
BÖLÜM 3 · 3–4 DK SESLİ ANİMASYON
Akıllı İnsanların Mantıksız Kararları
3. Sahip olunca değer artar
Kitapta anlatılan önemli bir bulgu, insanların bir şeye sahip olduklarında ona daha fazla değer biçmesidir. Bu sahiplenme etkisi, aynı eşyayı satın almak için vermeye razı olduğun fiyat ile elindekini satmak için istediğin fiyat arasında büyük bir fark yaratır. Eski telefonunu ikinci el sitesine koyarken piyasa değerinin çok üstünde bir fiyat yazman ve kimsenin almamasına şaşırman bunun gündelik örneğidir. Thaler bu etkinin evden işe kadar pek çok kararı etkilediğini gösterir. Bunu bilmek, elindekini nesnel değerlendirmene yardımcı olur. Satmayı düşündüğün bir eşya için, bunu bugün dükkânda görsem kaça alırdım sorusunu sor.
☀ Sabah 07:30 Mikro-Eylemi (60 Saniye Uygulama)
Satmayı düşündüğün bir eşya için, bunu bugün dükkânda görsem kaça alırdım sorusunu sor.
BÖLÜM 4 · 3–4 DK SESLİ ANİMASYON
Akıllı İnsanların Mantıksız Kararları
4. Paranın zihinsel kutuları
Thaler'ın geliştirdiği kavramlardan biri zihinsel hesaplardır: insanlar parayı kafalarında ayrı kutulara koyar ve her kutuya farklı davranır. Teoride bir lira bir liradır, ama vergi iadesinden gelen para ile maaştan gelen para aynı ciddiyetle harcanmaz. Kumarhanede kazanılan paranın daha kolay harcanması ya da tatil bütçesinin market bütçesinden ayrı tutulması bunun örnekleridir. Bu kutular bazen işe yarar, örneğin acil durum fonunu ayrı tutmak disiplin sağlar. Bazen de zarar verir: yüksek faizli kredi kartı borcun varken düşük faizli bir birikim hesabını korumak gibi. Bu ay paranı hangi zihinsel kutulara böldüğünü yaz ve birinin gerçekten mantıklı olup olmadığını kontrol et.
☀ Sabah 07:30 Mikro-Eylemi (60 Saniye Uygulama)
Bu ay paranı hangi zihinsel kutulara böldüğünü yaz ve birinin gerçekten mantıklı olup olmadığını kontrol et.
BÖLÜM 5 · 3–4 DK SESLİ ANİMASYON
Akıllı İnsanların Mantıksız Kararları
5. Batık maliyete takılmak
Kitapta sık geçen bir tuzak, geri alınamayacak harcamaların gelecekteki kararları etkilemesidir. Mantıken, harcanmış para geri gelmeyeceği için kararı etkilememeli; ama insanlar parasını verdikleri için soğuk bir günde istemedikleri bir konsere gider ya da sıkıldıkları bir diziyi sonuna kadar izler. Thaler bu durumu gerçek hayattan pek çok örnekle tartışır. Batık maliyet duygusu, kötü giden bir projeye daha fazla kaynak yatırmaya da yol açabilir. Bunu fark etmek, zararı büyütmeden durmayı sağlar. Bir dahaki sefere zaten para verdim diye bir şeye devam ettiğinde, şimdiden sonrası için bu hâlâ en iyi seçenek mi diye sor.
☀ Sabah 07:30 Mikro-Eylemi (60 Saniye Uygulama)
Bir dahaki sefere zaten para verdim diye bir şeye devam ettiğinde, şimdiden sonrası için bu hâlâ en iyi seçenek mi diye sor.
BÖLÜM 6 · 3–4 DK SESLİ ANİMASYON
Akıllı İnsanların Mantıksız Kararları
6. İçindeki planlayıcı ve uygulayıcı
Thaler, öz denetim sorunlarını içimizdeki iki kişilik arasındaki çatışma gibi açıklar: uzak görüşlü bir planlayıcı ve anı yaşamak isteyen bir uygulayıcı. Planlayıcı yarın erken kalkıp spor yapmaya karar verir, uygulayıcı sabah alarmı kapatır. Yazara göre bu çatışmayı irade ile kazanmak zordur; daha iyi yol, uygulayıcının işini zorlaştıran ya da kolaylaştıran düzenler kurmaktır. Örneğin maaş yatar yatmaz bir kısmının otomatik olarak birikime aktarılması, her ay yeniden karar verme yükünü kaldırır. Ya da kurabiyeyi üst rafa koymak. Kendine bu hafta bir kararını otomatiğe bağlayacak tek bir küçük düzen kur.
☀ Sabah 07:30 Mikro-Eylemi (60 Saniye Uygulama)
Kendine bu hafta bir kararını otomatiğe bağlayacak tek bir küçük düzen kur.
BÖLÜM 7 · 3–4 DK SESLİ ANİMASYON
Akıllı İnsanların Mantıksız Kararları
7. Adalet duygusu hesabı bozar
Kitapta ele alınan bir başka konu, insanların adalet algısının ekonomik kararları nasıl etkilediğidir. Klasik modele göre insanlar sadece kazanç ve kaybı hesaplar; ama gerçekte haksızlık hissettiğimizde kendi zararımıza bile tepki verebiliriz. Örneğin kar yağdığında kürek fiyatını aniden artıran bir hırdavatçıya, ihtiyacın olsa bile kızar ve başka yerden almaya çalışırsın. Thaler, yoğun saatlerde fiyatları yükselten uygulamalar gibi güncel örneklerle bu tepkileri tartışır. Şirketler ve kurumlar bu duyguyu göz ardı ettiğinde güven kaybeder. Bir dahaki sefere bir fiyat artışı sana haksız göründüğünde, anlık tepki vermek yerine dur ve bu öfkenin gerçek piyasa maliyetinden mi yoksa fırsatçılık algısından mı doğduğunu kendine sor.
☀ Sabah 07:30 Mikro-Eylemi (60 Saniye Uygulama)
Bugün sabah ilk işine başlamadan önce 60 saniye ayır ve 'Adalet duygusu hesabı bozar' ilkesini kendi günündeki tek bir karara nasıl uygulayacağını tek cümleyle not et.
BÖLÜM 8 · 3–4 DK SESLİ ANİMASYON
Akıllı İnsanların Mantıksız Kararları
8. Doğru yönde hafif bir itki
Thaler'ın daha önce Cass Sunstein'la birlikte geliştirdiği dürtme fikri bu kitapta da arka planda yer alır. Fikir şudur: insanların seçimlerini yasaklamadan, ama seçeneklerin sunuluş biçimini akıllıca düzenleyerek onları kendi iyilikleri yönünde yönlendirmek mümkündür. Örneğin bir iş yerinde emeklilik birikimine katılım varsayılan seçenek yapıldığında, çok daha fazla kişi birikim yapar; isteyen yine çıkabilir. Bu yaklaşım eleştirilere de açıktır: kimin neyin iyi olduğuna karar verdiği sorusu önemlidir. Yine de kendi hayatında varsayılanları akıllıca seçmek güçlü bir araçtır. Telefonundaki ya da bütçendeki bir varsayılan ayarı bu hafta kendi lehine değiştir.
☀ Sabah 07:30 Mikro-Eylemi (60 Saniye Uygulama)
Telefonundaki ya da bütçendeki bir varsayılan ayarı bu hafta kendi lehine değiştir.
