Hayat Acemileri İçin Yaşam Rehberi - Güçlü Bir Psikolojiye Sahip Olmanın Yolları

1. Acemi olmak ayıp değil

“Hayatı çözdüm diyen yalan söylüyor.”

Kitabın adındaki acemi vurgusu, yaşamın kimseye kullanım kılavuzuyla gelmediğini hatırlatıyor. Yazarın kendi hatalarını tekrarladığını söylemesi bu havayı kuruyor; psikolog olmak, kendi yırtığını dikebilen terzi olmak demek değil. Yirmi sekiz yaşında kariyerine yeniden başlayan ya da ilk kez ev kirasını kendi başına karşılamaya çalışan biri için bu bakış rahatlatıcıdır: Bilmiyor olmak yetersizlik değil, öğrenme aşamasıdır. Kendine acemisin demek, kendini küçültmek anlamına gelmez; hata payı bırakmak anlamına gelir. Küçük bir not: Yeni öğrenmeye başladığın bir konuyu düşün; yaptığın ilk hatayı not et ve ona nazik davranıp davranmadığına bak.

2. Aynı hata, aynı döngü

“Geleceği asla kontrol edemezsin.”

Tanıtımın sorduğu sorulardan biri, neden aynı hataları tekrarladığımız. Genel bir çerçeveyle söyleyebiliriz ki tekrar eden davranış çoğu zaman bir işe yarıyordur: bizi bir şeyden korur ya da tanıdık bir duyguyu sürdürür. Her ay maaşı bitmeden harcayan biri, aslında kaygı hissettiğinde alışveriş yaparak rahatlıyor olabilir. Döngüyü kırmak için önce ona kızmak yerine hangi ihtiyacı karşıladığını anlamak gerekir. Bu kart kitabın ayrıntılı bir anlatımı değildir. Kendine bir soru: Tekrarladığın bir hatayı seç ve bu davranışın sana ne sağladığını dürüstçe yaz.

3. Suçu dışarıya atmanın rahatlığı

“Hata yapmaktan korkarak yaşanmaz.”

İnsan neden başkalarını suçlar, diye de soruyor tanıtım metni. Suçlamak kısa vadede rahatlatır: Sorun karşındaki biridir, sen masumsun. Fakat bu, değiştirebileceğin payı da gözden uzak tutar. Arkadaşın randevuya geç kaldı diye öfkelendiysen, onun gecikmesi onun payıdır; ama bekleme sırasında seni yormayacak bir plan yapmak senin payındır. Suçlamak ile sorumluluk almak aynı şey değil: İkincisi kendini suçlamak da demek değildir. Sorumluluk, elindeki küçük payı görmektir. Pay biçme alıştırması: Bugün seni kızdıran bir olayda yalnızca senin elinde olan tek bir şeyi bul.

4. İstemek ile değişebilmek arasındaki mesafe

İstesek de neden değişemediğimiz, kitabın sorularından biri. Genel olarak değişimin kararla değil, tekrarla gerçekleştiğini söyleyebiliriz. Sabah erken kalkmaya karar verip ilk gün başaran, üçüncü gün ısrarla uyuyabilir; çünkü eski düzen kolaydır ve yeni düzen enerji ister. Kendine sert davranmak çoğu zaman bu süreci yavaşlatır. Değişimi küçük parçalara bölmek, örneğin alarmı yarım saat öne almak, hem yükü hafifletir hem başarı hissi verir. Yazarın bu konudaki özel önerilerini aktarmıyoruz. Bir küçültme denemesi: Değiştirmek istediğin bir alışkanlığın en küçük hâlini yaz ve yalnızca onu yap.

5. Sınır koymak sevgisizlik değildir

Başkalarının sınırlarını aşmasına izin vermek de tanıtımda anılan bir mesele. Sınır, karşındakini cezalandırmak değil, kendi taşıyabileceğin yükü belirlemektir. Akşam mesai bittikten sonra gelen iş telefonlarına her seferinde cevap veren biri bir süre sonra tükenir ve içten içe öfkelenir. Nazik ama net bir cümle, örneğin yarın sabah bakarım, hem ilişkiyi hem seni korur. Sınır koymak ilk başta suçluluk hissettirebilir; bunun bir yanlışlık işareti değil, alışmadığın bir davranışın izi olduğunu hatırlamak yardımcı olur. Cevabı önceden yaz: ‘Hayır’ demekte zorlandığın tek bir isteği düşün ve cevabını önceden yaz.

6. Düşenin yeniden yürüyüşü

Kitap hassas ve duygusal okurlara hitap ediyor. Hassasiyet çoğu zaman yük gibi görülür; oysa ortamın havasını sezmek, başkasının yorgun olduğunu fark etmek de bir yetenektir. Zor olan, bu duyarlılığı kendini ezmeye dönüştürmemektir. Bir toplantıda biri yüzünü buruşturduğunda bunun kendi hatandan kaynaklandığını düşünüp çökmek yerine, yüz buruşturmanın pek çok sebebi olabileceğini hatırlayabilirsin. Hassas biri için yön bulmak, dünyaya kapanmak değil, filtre geliştirmektir. Kart genel bir yorumdur ve kitabın ayrıntısı değildir. Gün sonu notu: Hassasiyetinin sana yardımcı olduğu bir durumu bul ve akşam kendine bunu söyle.

7. Zor dönemde kendine konuşma biçimi

Zor zamanlardan geçenlere yazıldığı, tanıtımda belirtiliyor. Sıkıntılı bir dönemde en kolay yapılan şey, kendine acımasız bir iç sesle seslenmek. Oysa aynı durumdaki bir dosta söylemeyeceğin sözleri kendine söylemek çoğu zaman yardımcı olmaz. Sınavdan düşük alan arkadaşına çalışmamışsın deyip geçer miydin? Muhtemelen önce yanında olurdun. Kendine de aynı sırayı tanıyabilirsin: önce anlamak, sonra yön aramak. Bu, sorumluluğu bırakmak değil, onu daha az yıpratıcı bir tonla almaktır. Ciddi bir bunalım yaşıyorsan bir uzmandan destek almak kitap okumaktan daha doğrudur. Cümleyi çevir: Bugün kendine söylediğin acımasız bir cümleyi bir dostuna söyleyeceğin cümleye çevir.

8. Hassas olmak bir zayıflık değil

Kitap hassas ve duygusal okurlara hitap ediyor. Hassasiyet çoğu zaman yük gibi görülür; oysa ortamın havasını sezmek, başkasının yorgun olduğunu fark etmek de bir yetenektir. Zor olan, bu duyarlılığı kendini ezmeye dönüştürmemektir. Bir toplantıda biri yüzünü buruşturduğunda bunun kendi hatandan kaynaklandığını düşünüp çökmek yerine, yüz buruşturmanın pek çok sebebi olabileceğini hatırlayabilirsin. Hassas biri için yön bulmak, dünyaya kapanmak değil, filtre geliştirmektir. Kart genel bir yorumdur ve kitabın ayrıntısı değildir. Gün sonu notu: Hassasiyetinin sana yardımcı olduğu bir durumu bul ve akşam kendine bunu söyle.