İnsanı Tanıma Sanatı

1. Davranış bir bütünün parçasıdır

“Küçük bir hareket her şeyi söyler.”

Adler tek bir davranışı yargılamak yerine, onun hangi bütünün parçası olduğuna bakmayı önerir. Bir kişi toplantıda sürekli sözünü keserse, bu yalnızca kabalık olmayabilir; o kişi kendini her ortamda ispatlamak zorunda hisseden bir yaşam tarzı taşıyor olabilir. Yaşam tarzı çocuklukta şekillenen, düşünme ve davranma biçimimizin tutarlı çizgisidir. Bugün seni şaşırtan birini düşün. Aynı kişinin başka ortamlarda nasıl davrandığını yaz ve ortak bir çizgi var mı diye bak. Bu bakış, tek bir sahne yerine kişinin genel çizgisini görmeni sağlar ve yargıyı biraz erteler.

2. Aşağılık hissi itici güç olabilir

“Yetersizlik hissi güç üretebilir.”

Adler'e göre her insan bir noktada kendini eksik hisseder ve bu his gelişimin itici gücüdür. Küçük çocuk büyüklere yetişmek ister, öğrenci sınıf arkadaşına yetişmeye çalışır. Sorun, bu hissin aşırıya kaçıp kişiyi kendi içine kapatması ya da gösterişe yöneltmesidir. Bu yüzden eksiklik hissini kötü saymak yerine ne işe yaradığına bakılmalı. Bugün seni eksik hissettiren bir durumu yaz ve şu soruyu sor: Bu his beni neye doğru itiyor, gelişime mi yoksa kaçınmaya mı?

3. Üstünlük çabası ve gösteriş

“Kibirli tavır korkuyu saklar hep.”

Eksiklik hissini telafi etmenin sağlıksız yolu gösteriş ve hâkimiyet kurmaktır. Adler, insanın kendini değerli hissetmek için başkalarının üstüne çıkmaya çalışabileceğini söyler. Pahalı bir arabayı sürekli konuşan komşu, belki de görülmeye ihtiyaç duyan biridir. Aynı çabayı yapıcı bir yöne çevirmek mümkündür: Becerini geliştirmek, katkı sunmak. Bu hafta gösteriş gibi görünen bir davranışı gördüğünde alay etmek yerine altındaki ihtiyacı tahmin etmeyi dene. Bu bakış, insanları çevrelerinden kopuk bireyler olarak değil, bir ilişkiler ağının içinde okumayı sağlar.

4. Toplumsal duygu bir ölçüttür

Adler için toplumsal duygu, insanın diğerleriyle bağ kurma ve ortak iyiye katkıda bulunma eğilimidir. Karakterin sağlığını da bu duygunun gücüyle ölçer. Yardımlaşma, işbirliği ve başkasının yerine geçebilme bu duygunun işaretleridir. Bir apartmanda ortak alan temizliğini üstlenen komşu, bunu tek başına bir fedakârlık olarak değil bir aidiyet olarak yaşar. Bugün çevrendeki biri için küçük bir iş üstlen ve sonunda kendini nasıl hissettiğini fark et. Bu küçük adım, aidiyetin soyut bir fikir değil, günlük bir davranış olduğunu hissettirir.

5. Çocukluk anıları ipucu verir

Adler, erken çocukluk anılarının insanın kendine ve dünyaya bakışını yansıttığını düşünür. Hatırladığın ilk sahnenin içinde hangi duygu var: korku, merak, yalnızlık, sevinç? Bu tek bir anıdan hüküm vermek değil, yaşam tarzına dair bir ipucu aramaktır. Bir arkadaşın en eski anısını anlatırken sürekli korunmaya çalışılan bir çocuk anlatıyorsa, bugün riskten kaçmasının kökü bu olabilir. Kendi en eski anını üç cümleyle yaz ve içindeki duyguyu adlandır. Anıyı yazdıktan sonra bugünkü davranışlarınla benzerlik arayabilirsin; yorum yaparken acele etme.

6. Çekingenlik ile saldırganlık aynı kaynaktan

Adler, görünürde zıt olan davranışların aynı eksiklik hissinden doğabileceğini söyler. Çekingen biri geri çekilerek, saldırgan biri ise karşı çıkarak korunur. Toplantıda hiç konuşmayan ile herkese sert yanıt veren çalışma arkadaşı, ikisi de güvende hissetmek için farklı yollar seçmiş olabilir. Bu bakış, insanları kutuplara ayırmaktan çıkarır. Bu hafta bir kişinin davranışını sana nasıl hissettirdiğiyle değil, neden o şekilde korunuyor olabileceğiyle yeniden yorumla. Davranışları bu açıdan okumak, insanlarla ilişkini yumuşatır ve gereksiz tartışmaları azaltır.

7. Kıskançlık ve kibir: aşağıdaki korku

Adler karakter özelliklerini ahlaki bir yargıdan çok, kişinin değerini koruma çabası olarak ele alır. Kıskançlık, kaybetme korkusunun bir yansıması; kibir ise değersizlik hissini örtme çabası olabilir. Arkadaşının terfisine sevinemeyen biri, kendi ilerleyememe kaygısını yaşıyor olabilir. Bunu görmek başkasını mazur göstermek değil, onunla daha doğru konuşmaktır. Kendi kıskançlık anını düşün: Gerçekte neyden korkuyordum? Cevabı yaz, kendine çözüm bulmak için bir adım at. Bu soru, kıskançlığı utanç olmaktan çıkarıp anlaşılır bir ihtiyaca çevirir.

8. İnsanı tanımak kendini tanımakla başlar

Adler'in bakışı, başkasını okuma yeteneğinin kendini anlamaya dayandığını gösterir. Kendi yaşam tarzını bilmeyen biri, karşıdakini de kendi kalıplarıyla yorumlar. Bu yüzden insan bilgisini etiket yapıştırmak için değil, anlamak için kullanmak gerekir. Bir tartışmanın ardından karşındakini suçlamadan önce, kendi tepkini tek cümleyle özetle: Ben bu durumda neyi korumaya çalıştım? Akşamları bu soruyu defterine yaz; birkaç gün sonra tekrar eden kalıplar kendiliğinden görünür. Bu alışkanlık, başkalarını anlamanın ancak kendini anlamakla derinleştiğini gösterir.