Kendinle Savaşma Sanatı

1. Geçmiş seni tek başına belirlemez

“Herkesi memnun etmek zorunda mısın?”

Kitabın en çok tartışılan fikri buradan başlar. Filozofa göre Adler psikolojisi, insanın bugününü yalnızca geçmişteki yaralarla açıklayan yaklaşıma karşı çıkar. Adler'e göre yaşadığın olay seni tek başına belirlemez. Ona verdiğin anlam belirler ve bu anlamı çoğu zaman bugünkü bir amaca göre seçersin. Bu bakışa teleoloji denir. Örneğin evden çıkmak istemeyen biri bunu geçmişteki bir kırgınlığa bağlayabilir. Kitaba göre belki önce dışarı çıkmamak istenir, kırgınlık sonra gerekçe olur. Bu, acıları küçümsemek değildir. Ağır yaşantılar gerçekten iz bırakır ve destek almak değerlidir. Ama kitap sana şunu sorar: Bu anlamı değiştirme gücü bende mi?

2. Öfke de bir araç olabilir

“Başkalarının yükünü sırtından at.”

Genç, filozofa bir gün öfkesine yenik düştüğünü anlatır. Filozof ise öfkenin onu ele geçirmediğini, belli bir amaç için öfkeyi kullandığını söyler. Adler'e göre duygu çoğu zaman bir hedefe hizmet eder. Öfke, karşındakini susturmanın ve haklı çıkmanın kısa yoludur. Bunu kendi hayatında gözle. Trafikte biri önüne kırınca korna çalıp bağırıyorsun. Ama aynı hatayı müdürün yapsa büyük ihtimalle sesini çıkarmazsın. Demek ki öfken tamamen kontrol dışı değil. Kitap bunu suçlamak için değil, seçim alanını göstermek için anlatır. Bir dahaki tartışmada kendine sor: Şu an öfkeyle neyi elde etmeye çalışıyorum? Sonra bunu sözle istemeyi dene.

3. Eksiklik duygusu bahaneye dönüşünce

“Sevilmemek bazen gerçek özgürlüktür.”

Herkes zaman zaman kendini yetersiz hisseder. Kitaba göre bu duygu kendi başına kötü değildir, insanı gelişmeye iter. Sorun, bu duygunun bir bahaneye dönüşmesidir. Filozof buna aşağılık kompleksi der. Kişi, şu eksiğim olmasaydı başarırdım diye düşünür ve aslında denemekten kaçar. Böylece hiç başarısız olmadığı bir hayal dünyasında kalır. Bir arkadaşın iyi bir okul bitirseydim bu işe başvururdum diyorsa, başvurmamanın asıl sebebi reddedilme korkusu olabilir. Kendine benzer bir cümle kurduğun bir alanı düşün. Sonra eksikliğine rağmen atabileceğin en küçük adımı yaz. Kıyaslamayı başkalarıyla değil, dünkü hâlinle yap.

4. Her dert bir ilişki derdidir

Filozof gence iddialı bir fikir sunar: Adler'e göre insanın bütün dertleri, eninde sonunda diğer insanlarla ilişkisinden doğar. Tek başına bir adada yaşasaydın, maaşını, kilonu, evini kimseyle kıyaslamazdın. Yalnızlık bile ancak başkaları varken hissedilir. Bu fikir ilk duyduğunda abartılı gelebilir. Ama kendi kaygılarına bak. Instagram'da tatil fotoğrafları görünce bozulan moralin, iş arkadaşının terfisiyle gelen huzursuzluğun hep birileriyle bağlantısı vardır. Kitaba göre bu yüzden çözüm de ilişkilerde yatar. Diğerlerini rakip olarak gördükçe hayat yorucu bir yarışa döner. Onları yoldaş olarak görmeye başladığında dünya daha az tehditkâr görünür.

5. Bu kimin işi?

Kitabın en pratik aracı görevlerin ayrılmasıdır. Bir durumda takıldığında şunu sor: Bu seçimin sonucunu kim yaşayacak? Sonucu kim yaşıyorsa görev onundur. Başkasının görevine karışma, kendi görevine de kimsenin karışmasına izin verme. Ailenin bölüm seçimine itiraz ettiğini düşün. Hangi bölümü okuyacağın senin görevin, çünkü o hayatı sen yaşayacaksın. Ailenin bundan hoşlanıp hoşlanmaması ise onların görevi. Onları ikna etmek zorunda değilsin, ama saygıyla dinleyebilirsin. Aynı kural tersine de işler. Kardeşinin ders çalışmaması seni ne kadar üzse de onun görevidir. Yardım teklif edebilirsin, ama zorlayamazsın. Bu ayrım ilişkileri soğutmaz, aksine nefes aldırır.

6. Herkesin onayına muhtaç değilsin

Başkalarının onayını kazanmak için yaşarsan, kendi hayatını değil onların beklentisini yaşarsın. Kitaba göre özgürlüğün bir bedeli vardır: Bazı insanların senden hoşlanmaması. Bu, kaba olmak ya da bilerek kırmak demek değildir. Sadece herkesin seni sevmesini hayatının şartı yapmamak demektir. Ofiste toplantıda farklı bir fikrin var ama ters bakılır diye susuyorsun. Kitap sana şunu hatırlatır: Fikrini nazikçe söylemek senin görevin, onu nasıl karşılayacakları ise onların. WhatsApp grubunda herkese yetişmeye çalışırken tükeniyorsan da durum aynı. Bazen hayır demek, karşındakini değil, kendi onay beklentini kırmaktır. Bu cesaret küçük adımlarla büyür.

7. Ait olmak katkıyla başlar

Kitap, insanların birbirini yukarıdan ya da aşağıdan gördüğü dikey ilişkiler yerine eşit, yatay ilişkiler önerir. Bu yüzden övgüye bile mesafelidir. Övmek, yukarıdan not vermeye benzer. Teşekkür etmek ise eşitler arasında bir dildir. Filozofa göre aidiyet hissi, başkalarından ilgi beklemekle değil, onlara katkıda bulunduğunu hissetmekle gelir. Adler buna topluluk duygusu der. Bu katkı büyük olmak zorunda değil. Evde bulaşığı yıkayan eşine aferin demek yerine teşekkür ederim, çok iyi geldi dediğini düşün. Ya da işte yeni gelen birine yolu göstermek. Kendini işe yarar hissettiğin her an, değerli olduğuna dair kimsenin onayına gerek kalmaz.

8. Hayat bugünden ibaret

Kitabın son gecelerinde filozof, hayatı bir varış noktasına uzanan çizgi gibi değil, art arda gelen anlar gibi görmeyi önerir. Gelecekte bir yere varınca mutlu olacağını düşünürsen, bugün hep bir bekleme salonuna döner. Geçmişe ya da geleceğe takılmak yerine, şu an yapabileceğine odaklanmak gerekir. Kitaba göre hayatın anlamı da hazır verilmiş bir şey değil, kişinin kendi verdiği bir şeydir. Üniversite sınavına hazırlanan bir genci düşün. Sonuç gelene kadar hayatını askıya alırsa, bütün bir yıl kaybolur. Oysa bugünkü çalışma saati de, akşam ailesiyle yediği yemek de hayatın kendisidir. Bu akşam yaptığın şeye tamamen orada olarak katıl.