İyiler Yalnız Değildir

1. İyilik kime göre, neye göre iyilik?

“Popüler olan her zaman iyi midir?”

Okur yorumlarına göre kitap, iyiliğin ne olduğunu, hangi ölçülerle değerlendirildiğini ve ahlakla ilişkisini soruyor. Bu soruyu gündelik hayata indirmek kolay: Taksi şoförüne yuvarlak hesap bırakmak, komşuya alışveriş yapmak, işyerinde yeni gelene yardım etmek hepimizin iyilik saydığı şeyler. Ama niyet ve sonuç her zaman aynı değil. Bir iyilik karşı tarafı rahatsız edebilir, bir ret ise onu korumuş olabilir. Son günlerde yaptığın bir iyiliği seç ve onu üç açıdan tart: niyetin neydi, karşındakine etkisi ne oldu, gerçekten ihtiyacı olan bu muydu? Cevaplar uyuşmuyorsa bir dahaki sefere önce sormayı dene.

2. İyilik, doğruluk ve takva birlikte yürür

“Doğru kalmak ağır bedel ister; sabret.”

Bayram'ın kurduğu çerçevede iyilik, doğruluk ve takva birbirinden ayrı düşünülemez; birinde yaşanan eksiklik ötekileri de zayıflatır, birindeki tamlık ötekileri güçlendirir. Bunu iş hayatından görebilirsin: Herkese yardım eden ama verdiği sözü tutmayan biri, bir süre sonra iyiliğine rağmen güvenini yitirebilir. Bu bakışta iyilik tek bir güzel davranışla ölçülmez, tutarlılık ister. Yardımseverlik, sözünde durmak ve vicdanın sesine kulak vermek arasında en çok hangisinde yalpaladığını düşün. Bu ay için ona bağlı tek bir somut söz belirle; örneğin bir ay boyunca randevulara vaktinde gitmek ya da verdiğin geri dönüş sözlerini aynı gün tutmak.

3. Dinî metinlerden beslenen bir bakış

“Tarihi çoğunluk değil iyiler yazar.”

Okur yorumlarına göre yazar, Bakara suresinin 177. ayeti üzerinden birr kavramını ayet ve hadislerle açıyor. Kitabın dayanağı dinî metinler olduğu için çerçeveyi paylaşmak ya da paylaşmamak sana kalıyor; kartlar dinî tavsiye vermiyor. Tanıtım, kitabın yalpaladığını hisseden okuru iyiliğin aklî ve kalbî bağına götürmek istediğini söylüyor. Şu soru ise herkes için geçerli: Değerlerini hangi kaynaktan alıyorsun, aile mi, inanç mı, deneyim mi? Kaynağını bilmek, kararlarında tutarlı kalmayı kolaylaştırır. Değerlerini en çok nereden aldığını tek cümleyle yaz ve son verdiğin önemli bir kararın bu cümleye uyup uymadığını kendine sor.

4. Her çevrede çizgimi korurum mu?

Bayram'ın en net itirazı, ben her çevrede kendi çizgimi korurum iddiasına. Ona göre iyilerden olmak ve bu düzeyi korumak çoğumuz için ancak iyi bir çevrede mümkün. Bunu gündelik hayatta sık görürüz: Dedikodunun döndüğü bir mutfak sohbetinde kimse tek başına aksini söylemek istemez. Kopya çeken çoğunluğun olduğu bir sınıfta dürüst kalmak zorlaşır. Bu, sorumluluğu çevreye atmak değil, etkisini hesaba katmaktır. Seni en çok etkileyen ortamlardan birini seç: iş yeri mutfağı, aile grubu ya da arkadaş masası. Orada bir dahaki dedikodu başladığında konuyu nazikçe değiştirecek bir cümleyi şimdiden hazırla.

5. En yakın halkada iyileri çoğalt

Tanıtıma göre Bayram, çevreyi bütünüyle değiştirmeye uğraşmak yerine hiç olmazsa en yakın halkada iyileri çoğaltmaya bakmamız gerektiğinin altını çiziyor. Bunun büyük bir proje olması gerekmiyor. Apartman grubunda sert bir mesaja yumuşak bir cevap yazmak, yeni işe başlayan birini öğle yemeğine çağırmak ya da bir arkadaşının hayır işine ortak olmak, çevrede iyiliğe alan açar. İyilik görüldüğünde bulaşıcıdır; görünmediğinde yok sayılır. Yakın halkandan iyi niyetli bir kişiyle ortak küçük bir iş için takvime bir gün koy. Birlikte bir yardım paketi hazırlamak ya da yalnız yaşayan bir komşuyu ziyaret etmek yeterli bir başlangıçtır.

6. Susmak yerine yaparak anlat

Kitap ince bir ayrım yapıyor. Yapmadığım şeyi başkasına anlatmamalıyım diye susmak yerine, insanlara anlattığım doğruları ben de yapmalıyım demeyi öneriyor. Çocuğuna dürüst olmasını söyleyen birinin telefonda evde yokum dediğini düşün; öğüt değil, davranış öğretir. Bu çelişkiyi fark etmek rahatsız edici olabilir ama iç hesaplaşma tam da o rahatsızlıkla başlar. Çözüm doğruyu söylemekten vazgeçmek değil, söylediğine yetişmeye çalışmak. Bir yakınına en son verdiğin öğüdü seç ve önümüzdeki günlerde onu kendi hayatında bir kez uygula. Sonra aynı konuyu konuştuğunuzda kendi denemeni de anlat.

7. Öğrenilmiş kusurları fark etmek

Öğrenilmiş kusurlarımızı düzeltmek, tanıtımın kitaba yüklediği işlerden biri. Birçok kusur doğuştan değil, evde ya da çevrede öğrenilmiştir. Küçükken sürekli bağırılarak konuşulan bir evde büyüyen biri, yetişkinken ses tonunu yükselttiğini fark etmeyebilir. Öğrenilen bir şey çözülebilir de. Önce tetikleyiciyi bulmak gerekir: Trafikte mi, evde mi, iş stresinde mi? Tek bir kusur seç ve son iki kez ne zaman ortaya çıktığını, hemen öncesinde ne yaşadığını not et. Bir sonraki sefer için söyleyeceğin cümleyi ya da yapacağın hareketi önceden belirle, böylece o an geldiğinde elin boş kalmaz.

8. İyilik numunesi olmak

Tanıtımda öne çıkan fikirlerden biri, çevremiz için yapabileceğimiz en iyi yatırımın kendimizi iyileştirmek olduğu. Bayram buna bir de görünürlük katıyor: Yakınlarımız bize baktığında iyilik numuneleri görürse, bu onların hayatında bir zenginliğe dönüşür. Bu bir bencillik değil, bir sıra meselesi. Yorgun, öfkeli ve kendiyle barışık olmayan biri başkasına verebileceğinden fazlasını vermeye çalışırsa tükenir. Akşam yatmadan beş dakika ayırabilirsin: Bugün kime iyi davrandım, kimi kırdım, yarın neyi düzelteceğim? Bu üç soruyu bir hafta boyunca notlar uygulamasına kaydet ve haftanın sonunda baştan oku.