Drive

1. Havuç ve sopanın sınırı

“Ödül ceza insanı motive eder mi?”

Pink'e göre iş dünyası uzun süre insanları havuç ve sopa ile yönetti: İyi yaparsan ödül, kötü yaparsan ceza. Yazar bu yaklaşımı Motivasyon 2.0 diye adlandırır. Bu sistem, fabrika bandı gibi kuralları belli ve tekrarlayan işlerde işe yarar. Ama bir sorunu yaratıcı biçimde çözmek gerektiğinde, büyük ödüller insanların dikkatini daraltabilir ve performansı düşürebilir. Pink bu iddiayı çeşitli üniversite deneylerine dayandırır. Gündelik hayattan bir örnek: Çocuğuna kitap okusun diye her sayfa için para verirsen, okumayı bir angarya olarak görmeye başlayabilir. Ödül, işin kendisini değersizleştirebilir. Bir işi ödülle değil, ilgiyle yapmanın değerini hatırla.

2. Önce parayı masadan kaldır

“Özgür olan insan harikalar yaratır.”

Pink'in önerisi, maddi ödülleri tamamen yok saymak değildir. Tersine, insanlara adil ve yeterli bir ücret vermenin bir ön koşul olduğunu söyler. Bir çalışan maaşının haksız olduğunu düşünüyorsa, otonomi ya da amaç gibi kavramlar ona boş gelir. Yazara göre amaç, para konusunu insanların aklından çıkaracak kadar iyi ve adil bir ücret vermek, sonra asıl motivasyon kaynaklarına odaklanmaktır. Bu fikri kendi kariyerin için de kullanabilirsin. Bir iş teklifini değerlendirirken önce temel ihtiyaçlarını karşılayıp karşılamadığına bak; sonra o işin sana ne kadar özerklik, gelişme ve anlam sunduğunu sor. Uzun vadede seni işte tutan ikinci gruptur.

3. Otonomi: Kendi yolunu seç

“Her gün biraz daha iyiye gitmeye bak.”

İçten gelen motivasyonun ilk ayağı otonomidir: Ne yaptığın, ne zaman, nasıl ve kiminle yaptığın üzerinde söz sahibi olmak. Pink, çalışanlarına zamanlarının bir kısmını kendi seçtikleri projelere ayırma izni veren şirket örneklerini anlatır. Bu tür serbest zamanlardan bazen önemli ürünler doğmuştur. Otonomi, kuralsızlık ya da sorumsuzluk değildir; sonuçlar hâlâ önemlidir. Ama sonuca giden yolu kişinin kendisi belirler. Bir yönetici olarak ekibine yalnızca hedefi verip yöntemi onlara bırakmayı deneyebilirsin. Çalışan olarak da yöneticinle konuşup işinin hangi kısmında daha fazla söz hakkı isteyebileceğini sorabilirsin.

4. Ustalık: Daha iyi olma isteği

İkinci ayak, önemli bir şeyde giderek daha iyi olma isteğidir. Pink, insanların hiçbir ödül almadan saatlerce enstrüman çalmasını ya da bir hobide ustalaşmaya çalışmasını buna örnek gösterir. Ustalık zaman ister, zahmetlidir ve hiçbir zaman tam olarak tamamlanmaz; sürekli yaklaşılan bir hedef gibidir. Ama ilerleme hissi güçlü bir motivasyon kaynağıdır. Bunu desteklemek için görevlerin ne çok kolay ne de çok zor olması gerekir; ikisi arasındaki tatlı nokta, insanı en çok içine çeken bölgedir. İşinde seni biraz zorlayan ama boğmayan bir beceri seç ve her hafta ona küçük bir zaman ayır. İlerlemeni not etmek motivasyonunu besler.

5. Amaç: Kendinden büyük bir şey

Üçüncü ayak amaçtır: Yaptığın işin, yalnızca kâr ya da maaştan öte bir anlama bağlı olması. Pink'e göre insanlar, katkılarının bir işe yaradığını gördüklerinde daha bağlı ve daha üretken olur. Bir hastanede temizlik yapan çalışan, işini hastaların iyileşmesine katkı olarak gördüğünde ona bambaşka bir gözle bakar. Şirketler de amaçlarını yalnızca bir slogan olarak değil, kararlarına yansıyan bir pusula olarak kullandıklarında çalışanlarını daha çok etkiler. Kendi işine bu açıdan bak: Yaptığın iş kimin hayatını nasıl kolaylaştırıyor? Bu sorunun cevabını bir cümleyle yaz ve zorlandığın günlerde kendine hatırlat.

6. Eğer-o zaman ödüllerine dikkat

Pink, ödülleri iki türe ayırır. Eğer şunu yaparsan bunu alırsın diye önceden vaat edilen ödüller, yaratıcı işlerde dikkat daraltabilir ve insanları kestirme yollara itebilir. Buna karşılık, iş bittikten sonra beklenmedik biçimde verilen takdir ya da küçük bir ödül, motivasyona zarar vermeden işe yarayabilir. Örneğin ekibine proje bittiğinde herkese bonus var demek yerine, proje başarıyla bittiğinde emeği somut biçimde fark eden bir teşekkür ve kutlama yapabilirsin. Bu fark küçük görünür, ama insanların işi neden yaptığını değiştirir. En güçlü ödüllerden biri de kişinin emeğine dair ayrıntılı ve samimi geri bildirimdir.