İyiden Mükemmel Şirkete

1. Sıçrayan şirketlerin ortak noktası

“İyinin düşmanı mükemmel olmak mı?”

Collins'in ekibi, uzun süre sıradan bir performans gösterip sonra en az on beş yıl boyunca piyasanın çok üstüne çıkan şirketleri aradı. Sonunda on bir şirket seçti ve her birini aynı sektörden, benzer fırsatlara sahip ama sıçrayamamış bir rakiple kıyasladı. Soru basitti: Bunları ayıran ne? Yöntemin gücü karşılaştırmadır. Sadece başarılıya bakarsan her şey sebep gibi görünür. Kitabı okurken bir ayarı da akılda tut. Listedeki bazı şirketler kitap çıktıktan sonra ciddi sorunlar yaşadı ve eleştirmenler yöntemi sorguladı. Yani bunlar kesin yasalar değil, dikkatle incelenmiş örüntüler. İşyerinde benzer iki ekibi düşün. Birinin neden daha iyi işlediğini, ikisini yan yana koyarak sor.

2. Gürültüsüz ama inatçı lider

“Büyük lider şov yapmaz sonuç alır.”

Kitabın ilk şaşırtıcı bulgusu liderlerle ilgili. Sıçrayan şirketlerin başında sahneyi seven, manşetlere çıkan patronlar yoktu. Collins bu liderlere beşinci seviye lider der. Bu insanlar kişisel olarak alçakgönüllü, ama şirket için neredeyse inatçı derecede kararlıdır. İşler iyi gidince başarıyı ekibe, şansa ve başkalarına verirler. İşler kötü gidince aynaya bakar, sorumluluğu üstlenirler. Hırsları vardır, ama bu hırs kendileri için değil kurum içindir. Ayrıldıktan sonra da şirketin ayakta kalmasını önemserler. Bir ofis toplantısını düşün. Projeyi kurtaran kişi kendini öne çıkarmıyor, hatayı ise ilk o sahipleniyorsa, Collins'in anlattığı liderliğe yakın birini görüyorsun demektir.

3. Önce kim, sonra ne

“Her şeyi yapan hiçbir şeyde iyi olamaz.”

Çoğu şirket önce nereye gideceğini belirler, sonra o yolculuk için insan arar. Collins'e göre sıçrayan şirketler tersini yaptı. Önce doğru insanları otobüse aldılar, yanlış olanları indirdiler, sonra rotayı birlikte çizdiler. Yazara göre bunun mantığı basit. Doğru insanlar yön değişince de işe yarar ve sıkı denetime daha az ihtiyaç duyar. Yanlış kişiyi ise en iyi strateji bile kurtarmaz. Kitap bu yüzden işe almada aceleyi değil, emin olana kadar beklemeyi önerir. Bir mahalle kafesi açtığını düşün. Menüden önce, sabahın yedisinde güler yüzle kapıyı açacak iki kişiyi bulmak belki daha önemlidir. İnsanlar doğruysa menü zamanla düzelir.

4. Acı gerçeğe bak, umudu bırakma

Sıçrayan şirketler kötü haberi saklamadı. Collins'e göre bu şirketlerde insanların konuşabildiği, gerçeğin duyulabildiği bir ortam vardı. Liderler cevap vermekten çok soru sordu, tartışmayı bastırmadı. Bu bölümde yazar, Vietnam'da yıllarca esir kalmış Amerikalı subay James Stockdale'in adını taşıyan bir ikilemden söz eder. Bir yanda sonunda kazanacağına dair sarsılmaz bir inanç, öbür yanda bugünkü durumun en acı gerçeklerine dürüstçe bakmak. İkisi birlikte tutulmalıdır. Sadece iyimserlik hayal kırıklığına, sadece kötümserlik ise teslimiyete götürür. Ekibinde satışlar düşüyorsa bunu toplantıda süslemeden söyle. Sonra bundan nasıl çıkacağınızı birlikte konuşun.

5. Bir şeyi çok iyi bilen kirpi

Collins, tilkinin çok şey, kirpinin ise tek bir büyük şey bildiği fikrinden yola çıkar. Kirpi kavramı, üç dairenin kesiştiği yeri bulmaktır. Birincisi, dünyada en iyi olabileceğin alan. İkincisi, seni gerçekten heyecanlandıran iş. Üçüncüsü, ekonomik motorunu çalıştıran şey, yani nasıl para kazandığın. Yazara göre sıçrayan şirketler bu kesişimi anladı ve dışındaki parlak fırsatlara hayır demeyi öğrendi. Bu bir hedef koymak değil, dürüst bir anlayış meselesidir. Bir mahalle fırını düşün. Her şeyi satmaya çalışmak yerine en iyi yaptığı ekmeğe ve sabah kuyruğuna odaklanırsa güçlenir. Kendi kariyerin için de bu üç soruyu bir kâğıda yaz.

6. Disiplinli insan, az kural

Collins'e göre sıçrayan şirketlerin ortak yanlarından biri disiplin kültürüdür. Ama bu, sert bir patron ve kalın bir kural kitabı demek değil. Kendini disipline eden insanlar varsa, onları sürekli denetlemeye gerek kalmaz. Sorumluluk alanı nettir, o alanın içinde ise özgürlük vardır. Yazar burada teknolojiye de değinir. Sıçrayan şirketler moda teknolojilerin peşinden koşmadı. Teknolojiyi ancak kirpi kavramına hizmet ediyorsa bir hızlandırıcı olarak kullandılar. Bunu kendi ekibinde gözle. Kimin neden sorumlu olduğu belirsizse, yeni bir yazılım almak işleri düzeltmez. Önce net bir yapı kur, insanlara güven, sonra işinizi gerçekten hızlandıracak aracı seç.

7. Volanı itmeye devam et

Dışarıdan bakınca sıçrayan şirketler bir gecede değişmiş gibi görünür. Collins'e göre içeriden bakınca hikâye başkadır. Ağır bir volanı düşün. İlk itişte zor kıpırdar. Aynı yönde itmeye devam edersin, her tur biraz daha kolaylaşır. Bir noktada volan kendi ağırlığıyla dönmeye başlar. Yazar, karşılaştırma şirketlerinde ise başka bir döngü görür. Sürekli yön değiştiren, her yıl yeni bir program açıklayan, sonuç alamayınca yine değiştiren bir kısır döngü. Bu fikir kişisel hedeflerine de uyar. Dil öğreniyorsan her ay yöntem değiştirmek yerine aynı rutini aylarca sürdür. Görünür sonuç geç gelir, ama birikerek gelir.

8. Yeterince iyi, harikanın önündeki engel

Kitabın çıkış noktası şu: iyi olmak, harika olmanın önündeki en büyük engellerden biridir. Collins'e göre çok az kurum harika olur, çünkü çoğu kurum iyi olmakla yetinir. Zaten fena gitmeyen bir iş, köklü bir değişim için acele ettirmez. Yazara göre asıl engel dışarıda değil, bu rahat vasatlıktadır. Maaşını alıp işini idare eden bir ekip ya da düzenli çalışan ama hiç gelişmeyen bir dükkân, kitabın dikkat çektiği tehlikeye örnektir. Elbette hiçbir iş her alanda harika olamaz. Bu hafta kendine sor: hayatımda neyi sadece yeterince iyi diye olduğu gibi bırakıyorum ve onu bir adım ileri taşımak için ne yapabilirim?