Toksik İnsanlar

1. Görüşmeden sonra kalan tat

“Seni tüketen insanlara sınır çek.”

Yazara göre yıpratıcı bir ilişkiyi tanımanın en kolay yolu, o kişiyle vakit geçirdikten sonra kendini nasıl hissettiğine bakmaktır. Enerjin düşüyor, kendinden şüphe ediyor ya da günlerce aynı konuşmayı kafanda döndürüyorsan bu bir işarettir. Her pazar ailece toplanılan kahvaltıdan sonra eve dönerken arabada hep sessizleşen ve kırgın hisseden birini düşün; sebep çoğu zaman masada söylenen küçük ama iğneleyici sözlerdir. Burada amaç kimseyi kötü ilan etmek değil, örüntüyü görmek. Bu hafta karşılaştığın insanlardan sonra kısa bir not tut: Enerjim arttı mı, azaldı mı? Hafta sonunda tabloya bak ve tekrar eden isimleri gözlemle.

2. Tebrik kılığındaki kıskançlık

“Haset ve öfke seni zehirlemesin.”

Stamateas, kıskançlığın her zaman açıkça görünmediğini anlatır. Bazen bir şaka, bazen tebrikin hemen ardından gelen küçük bir iğne biçiminde ortaya çıkar. Stamateas'a bakılırsa kıskanan kişi senin ilerlemeni kendi eksikliğinin kanıtı gibi algılar ve bunu küçümseyerek dengelemeye çalışır. Terfi aldığında bir iş arkadaşının herkesin önünde, eh, torpilin varsa kolay diye takılması buna örnek olabilir. Bu tür sözlere savunmayla cevap vermek tartışmayı büyütür. Bunun yerine başarını küçültmeden, kısa ve sakin bir cevap verebilirsin; cevabı önceden yazmak işi kolaylaştırır. Bugün tek cümle hazırla, örneğin: Teşekkürler, bunun için çok çalıştım. Ayrıca yeni planlarını herkesle değil, seni gerçekten destekleyen birkaç kişiyle paylaşmayı tercih et.

3. Her aksiliğin faturası sana mı?

“Herkesin vicdan yükünü sen mi çekersin?”

Kitapta suçlayan insanlar da önemli bir yer tutar: Bir şey ters gittiğinde sorumluluğu üstlenmek yerine hemen başkasına yükleyen kişiler. Yazara göre bu davranış, karşı tarafta sürekli bir suçluluk duygusu üretir ve kişiyi kendini savunmakla yorar. Bayram ziyaretine geç kalındığında yolun trafiğini değil de seni sorumlu tutan bir akrabayı düşün; konuşma hep senin neyi yanlış yaptığına döner. Bu durumda önce gerçekten sorumlu olduğun kısmı ayır, olmadığın kısmı da sakin bir dille belirt. Bir dahaki suçlamada kendine sor: Bu benim hatam mı, yoksa bana mı yüklenmek isteniyor? Cevabı bir cümleyle söylemeyi dene.

4. Bitmeyen yakınmaya kulak sınırı

Yazar, sürekli şikâyet eden insanların çevrelerindeki herkesin enerjisini yavaş yavaş tükettiğinden söz eder. Bu kişiler çözüm aramak yerine dertlerini tekrar tekrar anlatır; dinleyen kişi de bir süre sonra kendini çaresiz ve yorgun hisseder. Apartman merdiveninde her karşılaştığında aidattan, yönetimden ve hava durumundan dakikalarca yakınan bir komşuyu düşün. Onu kırmadan sınır koymak mümkün: Kısa bir anlayış cümlesinden sonra konuyu nazikçe kapatabilir ya da somut bir öneri sunup sohbeti bitirebilirsin. Dinlemek iyi niyetin göstergesidir ama sınırsız olmak zorunda değildir. Bu hafta böyle bir konuşmaya ayıracağın süreyi önceden belirle.

5. Yetkiyi küçümsemeye çeviren yönetici

Kitabın en tanıdık örneklerinden biri, gücünü ekibi küçük düşürmek için kullanan otoriter yöneticidir. Yazara göre bu tür biri hatayı düzeltmek yerine kişiyi aşağılamayı tercih eder ve çalışanın özgüvenini zamanla aşındırır. Toplantıda herkesin önünde sunumunla alay edilen genç bir çalışanı düşün; sonraki haftalarda fikir söylemekten bile çekinmeye başlar. Böyle bir ortamda sözlere kişisel bir değerlendirme gibi değil, yöneticinin tarzına dair bir bilgi gibi bakmak yardımcı olabilir. Talepleri yazılı olarak teyit etmek ve sakin, net bir dille konuşmak seni korur. Durum ağırlaşırsa kurum içindeki ilgili birime başvurmayı düşünebilirsin.

6. Öfke patlamasının önünden çekil

Stamateas, kolayca öfkelenen ve öfkesini çevresine boşaltan insanların da yıpratıcı bir etki bıraktığını anlatır. Kitapta çizilen tutum şu: bu kişilerle tartışmayı aynı sertlikte sürdürmek hiçbir şeyi çözmez; en sağlıklı tutum, öfke anında mesafe koymaktır. Trafikte küçük bir sıkışmada arabadan inip bağırmaya başlayan biriyle, ya da evde her şeye parlayan bir yakınla konuşmaya çalışmak bunun gündelik hâlidir. Öfke yükselirken mantıklı bir konuşma çoğu zaman mümkün değildir. Böyle bir anda sesini yükseltme, güvenliğini öncele ve konuşmayı daha sakin bir zamana erteleyeceğini kısaca söyle. Sonra o konuşmayı gerçekten yapıp yapmayacağına kendin karar ver.

7. Kibrin ve yalanın altını oku

Yazar kendini beğenmiş ve yalan söyleyen insanları da yıpratıcı davranışlar arasında sayar. Kibirli kişi sürekli kendini öne çıkarır, başkalarını gölgede bırakır; yalan söyleyen ise güveni sessizce aşındırır. Her konuşmayı kendi başarılarına bağlayan, sonra da verdiği sözleri tutmayan bir arkadaşı düşün; zamanla ona hiçbir şey anlatmak istemezsin. Bu davranışların altında çoğu zaman bir güvensizlik yatar; Stamateas bunu hatırlatır, ama bunu bilmek senin onlara katlanman gerektiği anlamına gelmez. Bu tür bir ilişkide sözlere değil davranışlara bak. Önemli bir konuda güvenmeden önce, küçük bir sözün tutulup tutulmadığını gözlemle ve kişisel bilgilerini buna göre paylaş.

8. Aynayı kendine de tut

Kitabın önemli bir hatırlatması, herkesin zaman zaman başkasını yıpratan bir tavır içine girebileceğidir. Yazara göre bu davranışı sürekli sergileyen kişiler çoğu zaman bunu kendileri fark etmez. Bu yüzden başkalarına sınır koyarken kendi tavrını da gözden geçirmek gerekir. Yorgun bir günün sonunda evdekilere sürekli yakınan ya da her şeyi eleştiren sen olabilirsin; bunu görmek, ilişkini düzeltmenin ilk adımıdır. Ayrıca kimseye etiket yapıştırmamak önemli: Değerlendirdiğin şey kişi değil, belirli bir davranıştır. Bu hafta yakın birine şunu sor: Seni benimle konuşurken en çok ne yoruyor? Cevabı savunmaya geçmeden dinle ve teşekkür et.