Öfke Dansı

1. Öfke bir haberci

“Bağırmak öfkeyi çözer mi sandın?”

Lerner'e göre öfke, bir şeylerin yolunda gitmediğini söyleyen bir sinyaldir. Belki bir sınırın çiğneniyor, belki ihtiyacın görülmüyor, belki de istemediğin bir şeye evet diyorsun. Sorun öfkeyi hissetmek değil, onunla ne yaptığımızdır. Yazara göre özellikle kadınlara öfkelerini göstermemeleri, uyumlu ve yatıştırıcı olmaları öğretilmiştir. Bu yüzden pek çok insan öfkesini ya bastırır ya da kontrolsüz biçimde boşaltır. İkisi de mesajı kaybettirir. Bir hafta boyunca seni kızdıran anları not al. Kim, ne zaman, ne oldu? Sonra her birinin yanına şunu yaz: Bu öfke bana neyin önemli olduğunu söylüyor? Bu küçük not, sinyali gürültüden ayırmaya başlar.

2. Susmak da bağırmak da aynı yere çıkar

“Üçüncü kişiye dert yanmak çözmez.”

Yazar iki yaygın tepkiye dikkat çeker. Birincisinde kişi kavga çıkmasın diye susar, ihtiyacını söylemez, uyumlu görünür. İçinde ise kırgınlık birikir. İkincisinde kişi sık sık patlar, suçlar, şikâyet eder. Ama bu kavgalar hiçbir şeyi değiştirmez, çünkü hep aynı noktada biter. Lerner'e göre iki tepki de kişinin kendi düşüncesini net söylemesini engeller. Ev arkadaşınla bulaşık meselesini düşün. Ya aylarca sesini çıkarmadan yıkıyorsun ya da bir akşam her şeyi saya saya bağırıyorsun. İki durumda da asıl isteğin duyulmuyor. Kitap üçüncü bir yol önerir: Sakin bir anda, ne istediğini ve neyi artık yapmayacağını açıkça söylemek.

3. Kendi adımını değiştir

“Suçlamadan kendi sınırını açıkça çiz.”

Lerner'in temel fikri şudur: Bir ilişkide tekrar eden kavgalar bir dans gibidir. Herkes kendi adımını ezbere atar ve döngü sürer. Çoğumuz karşımızdakinin adımını değiştirmeye uğraşırız. Onu ikna etmeye, düzeltmeye, suçlamaya çalışırız. Yazara göre bu nadiren işe yarar. Gerçek değişim, kendi payını görüp kendi adımını değiştirdiğinde başlar. Bu, suçu üstlenmek demek değildir. Sadece kontrol edebildiğin tek kişinin sen olduğunu kabul etmektir. Annen her telefonda iş hayatını eleştiriyor ve sen hep savunmaya geçiyorsan, bir sonraki aramada savunma yapma. Merak et, soru sor ya da konuyu nazikçe değiştir. Dansın ritmi o an bozulur.

4. Karşı hamle gelecek, şaşırma

Kendi adımını değiştirdiğinde ilişki hemen düzelmez. Lerner'e göre çoğu zaman tersi olur. Karşındaki, eski düzene dönmen için bir karşı hamle yapar. Daha çok kızabilir, küsebilir, seni suçlu hissettirmeye çalışabilir. Yazara göre bu kötü bir işaret değil, sistemin değişime verdiği doğal tepkidir. Önemli olan, bu tepkiye rağmen yeni duruşunu sakin biçimde sürdürmektir. Örneğin her hafta sonu ailenin yemeğine gitmek yerine ayda bir gitmeye karar verdin. İlk başta sitem dolu mesajlar gelebilir. Sert cevap verme, geri adım da atma. Kararını ve onları sevdiğini birlikte söyle. Zamanla yeni düzen herkese tanıdık gelmeye başlar.

5. Biri kovalar, biri kaçar

Kitapta sık geçen bir kalıp, bir kişinin yakınlık için takip etmesi, diğerinin ise uzaklaşmasıdır. Takip eden konuşmak ister, soru sorar, mesaj üstüne mesaj atar. Uzaklaşan ise sustukça susar, işe ya da telefona gömülür. Biri ne kadar yaklaşırsa öbürü o kadar kaçar. Lerner'e göre bu dansta iki taraf da birbirini besler. Takip eden çoğu zaman yalnızca karşı tarafı suçlar. Oysa kendi temposunu değiştirmek döngüyü kırabilir. Sevgilin akşam eve gelince hemen telefona dalıyor, sen de peşinden konuşalım diyorsun. Bir akşam takip etmeyi bırak, kendine keyifli bir plan yap. Baskı azalınca uzaklaşan taraf bazen kendiliğinden yaklaşır.

6. Üçüncü kişiyi kavgadan çıkar

Lerner, iki kişi arasındaki gerginliğin sık sık üçüncü birine aktarıldığını anlatır. Buna üçgenleşme denir. Babanla sorunun var ama ona söylemek yerine annene dert yanarsın. Annen arada kalır, babanla arandaki iletişim ise tamamen kopar. Ya da ofiste müdürüne kızgınsın ve bunu her gün yan masadaki arkadaşına anlatıyorsun. Yazara göre üçgenler kısa vadede rahatlatır, çünkü kaygıyı dağıtır. Ama asıl ilişkiyi donuk bırakır. Çözüm, gerginliğin olduğu ilişkiye doğrudan dönmektir. Bu, hemen büyük bir yüzleşme anlamına gelmez. Küçük ama doğrudan bir cümleyle başlayabilirsin. Kendini başkalarının üçgeninde bulursan, onları birbirleriyle konuşmaya yönlendir.

7. Net ve sakin bir ben

Kitabın vardığı yer, net bir ben konumudur. Bu, karşındakini değiştirmeye çalışmadan ne düşündüğünü, ne hissettiğini ve neyi yapıp neyi yapmayacağını açıkça söylemektir. Lerner suçlayan genellemeler yerine kendi deneyimini anlatan bir dil önerir. Sen hep geç kalıyorsun demek yerine, beklerken değersiz hissediyorum ve bundan sonra yarım saatten fazla beklemeyeceğim demek gibi. Önemli olan, sonradan bu sınıra senin uymandır. Ben konumu karşı tarafın onayına bağlı değildir. O kabul etmese de sen kendi değerlerine göre davranırsın. Bu sert değil, sakin bir duruştur. Zor bir konuşmadan önce üç cümleni yaz: Ne düşünüyorum, ne istiyorum, ne yapacağım.

8. Suçluluk seni yerinde tutar

Birine hayır dediğinde içinde kıpırdayan suçluluk, Lerner'in kitabında önemli bir rol oynar. Yazara göre suçluluk ve kendini suçlama çoğu zaman bizi yerimizde tutar: herkesin duygusal ihtiyacına hazır olmamız gerektiğine inanırız ve kendi ihtiyacımızı gölgede bırakırız. Sonuçta öfke birikir ama değişim olmaz. Lerner öfkeyi bir şeyin değişmesi gerektiğini gösteren sinyal olarak anlatır; suçluluk ise bu sinyali dinlemekten alıkoyabilir. Akrabaların bayramda her yıl senden misafirlik bekliyor ve sen yorgunken de gidiyorsun diyelim. Bu hafta bir isteğe uzun bir özür dilemeden, sakince hayır de ve içinde yükselen suçluluğu bir süre sadece gözle; hemen peşinden gitme.