5 Saniye Kuralı

1. Beş, dört, üç, iki, bir: kalk

“Beşten geriye say ve hemen ayağa kalk.”

Robbins'in yöntemi gerçekten bu kadar basit. Bir şey yapman gerektiğini hissettiğin an, içinden beşten geriye say ve bir dediğin anda fiziksel olarak harekete geç. Robbins bu fikri hayatının zor bir döneminde, sabahları yataktan kalkamadığı günlerde bulduğunu anlatıyor. Bir sabah aklına roket fırlatma geri sayımı geldi ve denedi. Diyelim ki alarm çaldı ve beş dakika daha diyerek erteleme tuşuna basmak üzeresin. O an beşten geriye say ve bire geldiğinde ayaklarını yere koy. Uygulama ipucu: Bu hafta sabah alarmını tek bir hedef olarak seç. Her sabah geri sayımla kalk ve kaç gün başardığını not et.

2. Motivasyon gelmeyecek

“Canının istemesini beklersen biter.”

Robbins'e göre birçok insan bir şeyi yapmak için kendini hazır hissetmeyi bekliyor. Oysa motivasyon çoğu zaman eylemden önce değil, eylemden sonra gelir. Spora gitmek istemediğin günlerde istek gelene kadar beklersen, o gün hiç gelmeyebilir. Robbins hislerin karar vermesine izin vermemeyi, önce davranmayı ve hislerin arkadan gelmesini beklemeyi öneriyor. Mesela akşam yürüyüşe çıkmak istiyorsun ama koltukta rahatsın ve canın istemiyor. Geri sayıp ayakkabılarını giymek, yürüyüşün yarısıdır; kapıdan çıktığında genelde devam edersin. Uygulama ipucu: Canının istemediği bir işi seç ve sadece ilk adımını geri sayımla at. Devam edip etmemeye sonra karar ver.

3. Beyin seni korumak için frene basar

“Küçük bir cesaret hayatını değiştirir.”

Robbins, tereddüt ettiğimiz kısa sürede zihnimizin bizi yeni ve rahatsız edici şeylerden uzak tutmak için bahaneler ürettiğini söylüyor. Yorgunum, şimdi uygun zaman değil, yarın yaparım. Bu düşünceler birkaç saniye içinde ortaya çıkar ve bizi durdurur. Geri sayım, bu bahanelerin güçlenmesine fırsat vermeden dikkatini başka bir yöne çevirmeyi amaçlıyor. Diyelim ki toplantıda bir fikrin var, ama söylemek üzereyken saçma bulurlar mı diye düşünmeye başladın. Birkaç saniye daha beklersen konuşmayacaksın. Uygulama ipucu: Toplantıda ya da derste söz almak istediğinde, beşten geriye say ve bir'de elini kaldır.

4. Ertelemeyi kırmanın yolu

Kitapta erteleme, tembellikten çok stres ve kaygıyla ilişkili bir davranış olarak ele alınıyor. Zor ya da sıkıcı bir işten kaçarken aslında o işin bizde yarattığı rahatsız edici duygudan kaçıyoruz. Robbins'in önerisi, işin tamamını değil, sadece başlangıcını hedeflemek. Başladıktan sonra devam etmek çok daha kolay. Mesela vergi beyannamesi ya da bir iş başvurusu formu haftalardır masanda bekliyor. Bütün işi düşünmek yerine, sadece dosyayı açmak için geri say. Çoğu zaman ilk birkaç dakikadan sonra iş göründüğü kadar zor gelmez. Uygulama ipucu: Ertelediğin bir işi seç ve sadece beş dakika çalışma sözü ver; süre bitince istersen bırak.

5. Kaygıyı heyecan olarak adlandır

Robbins, kaygı ile heyecanın bedende benzer hissettirdiğini söylüyor: kalp hızlanır, mide kıpır kıpır olur. Bu yüzden kaygılandığında bunu heyecanlıyım diye yeniden adlandırmanın, hissi daha yönetilebilir kılabileceğini öneriyor. Bu fikir bazı psikoloji araştırmalarıyla ilişkilendiriliyor, ama herkes için işe yarayacağı kesin değil. Diyelim ki iş görüşmesi öncesi ellerin terliyor ve kalbin çarpıyor. Kendine çok gerginim yerine heyecanlıyım demek, enerjini performansına yönlendirmene yardımcı olabilir. Uygulama ipucu: Bir sonraki gergin anında geri say ve kendine sesli ya da içinden heyecanlıyım de. Ciddi kaygı sorunları yaşıyorsan bir uzmana danış.

6. Özgüven küçük cesaretlerle büyür

Robbins'e göre özgüven doğuştan gelen bir özellik değil, bir beceri ve her gün yapılan küçük cesur hareketlerle inşa ediliyor. Korktuğun bir şeyi yaptığında, beynine bunu yapabileceğine dair kanıt veriyorsun. Bu kanıtlar biriktikçe kendine güvenin artıyor. Geri sayım bu küçük cesaret anlarını yakalamak için bir araç. Mesela kafede yalnız oturmaktan çekiniyor ya da bir yabancıya yol sormaktan utanıyorsun. Geri sayıp bunu yaptığında küçük bir zafer kazanmış olursun. Uygulama ipucu: Her gün seni biraz korkutan küçük bir şey yap: bir soru sor, bir fikir söyle ya da birine iltifat et. Akşam bunları bir deftere yaz.

7. Yöntemin sınırları

Beş saniye kuralı herkesin hemen deneyebileceği bir araç, ama mucize değil. Robbins'in kitabındaki bazı açıklamalar bilimsel araştırmalara dayandırılıyor olsa da, yöntemin kendisi kontrollü çalışmalarla test edilmiş bir terapi değil. Daha çok bir alışkanlık başlatma ve dikkat yönlendirme tekniği olarak görmek gerçekçi olur. Depresyon ya da yoğun kaygı gibi durumlarda tek başına yeterli değildir. Diyelim ki haftalardır yataktan çıkmakta zorlanıyorsun ve hiçbir şeyden keyif almıyorsun. Bu durumda geri saymaktan çok bir uzmanla konuşmak önemli. Uygulama ipucu: Kuralı günlük küçük ertelemeler için kullan; büyük ve uzun süren zorluklar için profesyonel destek ara.

8. Kafandaki döngüyü geri sayımla böl

Bazen sorun harekete geçememek değil, aynı kaygılı düşünceyi kafanda yüzüncü kez çevirmektir. Robbins'e göre geri sayım yalnızca bir işe başlamak için değil, olumsuz düşünce döngüsünü bölmek için de kullanılabilir. Saymaya başladığında dikkatin düşünceden sayılara kayar ve bire geldiğinde atacağın küçük bir adım seni döngünün dışına çıkarır. Bu yöntem kaygıyı ortadan kaldırmaz; yalnızca düşünceyle eylem arasına kısa bir mola koyar. Diyelim ki gece yatağa uzanmışsın ve ertesi günkü sunumu zihninde defalarca prova ediyorsun. Geri sayıp ışığı yakmak ve ilk üç maddeyi kâğıda yazmak, düşüncenin yerini küçük bir eyleme bırakır. Uygulama ipucu: Bu hafta kafanda dönüp duran bir düşünce fark ettiğinde geri say ve hemen küçük bir şey yap: su iç, kısa bir not yaz ya da yürümeye çık.