Üşenme Erteleme Vazgeçme

1. Üç kelime, üç ayrı takılma noktası

“Ertelemek hayatını çalıyor senin.”

Kitabın adındaki üç kelime aynı sorunun farklı aşamaları gibi okunabilir. Üşenmek işe başlamadan önceki ağırlıktır; ertelemek işi bir sonraki güne itmek; vazgeçmek ise hedefi tümden bırakmak. Bu ayrımı yapmak işe yarar, çünkü her birinin çaresi farklıdır. Akşam yemeğinden sonra kanepeden kalkamayan biriyle, üç haftadır aynı ünitenin önünde bekleyen biri aynı yerde takılmış değildir. İlkinde başlama eşiğini alçaltmak, ikincisinde işi parçalara bölmek, üçüncüsünde hedefin hâlâ sana ait olup olmadığını sormak gerekebilir. Bu akşam masanda bekleyen işe bak ve şu an hangisini yaşadığını tek kelimeyle bir kenara not et.

2. İstek gelsin diye beklememek

“Yarın yaparım yalanını bırak sen.”

Ders çalışma isteğinin bir türlü gelmemesi, kitabın ilk sayılan dertlerinden biri. Pek çok öğrenci canı istediğinde oturacağını düşünür; oysa istek bazen ancak işe başladıktan sonra belirir. Motivasyonu ön koşul yapmak, onu hiç kapıyı çalmayacak bir misafire çevirebilir. Matematik defterini açıp dünkü son soruyu yeniden çözmek, masaya oturmanın bedelini küçültür. Beş dakika sonra devam etmek çoğu zaman kendiliğinden gelir; gelmese bile bir adım atılmış olur. Yarın okuldan döndüğünde çantanı boşaltmadan önce tek bir soruya göz at ve nasıl hissettiğini bir kelimeyle not et.

3. Disiplin karakter değil, saat meselesi

“Dağı tek hamlede kaldıramazsın.”

Düzenli çalışamamak kitabın ele aldığı başlıklardan biri; çoğu öğrencide de tembellik suçlamasına dönüşüyor ve bu suçlama işi daha da zorlaştırıyor. Disiplini doğuştan gelen bir özellik saymak yerine, her gün aynı saatte tekrar edilen küçük bir alışkanlık olarak düşünmek yükü hafifletir. Hafta içi her akşam sekizde yarım saat, telefon başka odada, tek bir dersle sınırlı çalışma, gece yarısına kadar süren düzensiz maratonlardan daha sürdürülebilir olabilir. Düzen oturunca her gün yeniden karar vermen gerekmez. Önümüzdeki hafta için tek bir sabit çalışma saati seç ve onu takvimine bir randevu gibi işle.

4. Bulanık iş daha kolay ertelenir

Ödevleri ertelemek kısa vadede rahatlatıp uzun vadede sıkıştıran bir alışkanlık. Erteleme o anda küçük bir ödül verir: Zor işten kaçınca içini bir ferahlık kaplar. Bedeli ise teslimden önceki gece gelir; uykusuzluk, aceleyle yazılmış bir metin ve kendine kızgınlık. Bu döngüyü kırmak için işin en belirsiz kısmını netleştirmek çoğu zaman yeterli olur. Proje ödevinde konu seçilmeden ilerlemek zordur; önce yalnızca konuyu belirlemek, ilk adımı görünür hale getirir. Erteleme sık sık işin büyüklüğünden değil bulanıklığından beslenir. Bu hafta teslim edeceğin ödevin ilk somut adımını bir cümleyle yaz ve bugün sadece onu bitir.

5. Özgüven küçük kanıtlarla büyür

Kitabın saydığı dertler arasında özgüven eksikliği de var. Kendine güvenmeyen öğrenci zor bir konuya hiç girmeden yapamayacağına karar verebilir; bu da denemeyi ve dolayısıyla gelişmeyi engeller. Özgüven kendine güzel sözler söylemekten çok, başardığın küçük işlerin birikimiyle beslenir. Fizik testinde on sorunun üçünü doğru yapan biri, iki hafta sonra beşe çıktığını gördüğünde kendine bakışı değişmeye başlar. Önemli olan ilerlemeyi kayda geçirmek; aksi halde zihin yalnızca yanlışları hatırlar. Küçük bir deneme defteri tut ve her pazar akşamı bir önceki haftaya göre neyin düzeldiğini iki satırla yaz.

6. Sınav kaygısını adlandırmak

Sınav kaygısı, kitabın adını koyduğu dertlerden biri. Biraz gerginlik dikkati toplayabilir, ama aşırısı bildiğin bir konuyu bile sınav anında unutturabilir. Kaygıyı yok saymak yerine onu tanımak iyi bir başlangıç: Hangi düşünceler, hangi anlarda yükseliyor? Deneme sınavından önceki gece ya hepsini yanlış yaparsam diye dönüp duran zihin, çoğu zaman sonucu değil felaketi prova eder. Sınav koşullarına benzer ortamda sık deneme çözmek, o ortamı tanıdık kılabilir. Kaygı günlük hayatını uzun süre zorluyorsa okulun rehberlik servisine ya da bir uzmana danışmak yerinde bir adımdır. Bir sonraki denemeden önce aklından en sık geçen düşünceyi kâğıda dök.

7. Ezberlemek yerine anlatabilmek

Ezber ve dikkat güçlükleri de kitabın konu listesinde yer alıyor. Bilgiyi tek seferde okuyup aklında tutmayı beklemek çoğu zaman hayal kırıklığıyla biter. Konuyu kendi cümlelerinle anlatmaya çalışmak, neyi anlamadığını hemen ortaya çıkarır. Tarih dersinde yılları sıralamak yerine olaylar arasındaki neden sonuç bağını kurmak, bilgiyi ezberden çok bir hikâyeye çevirir. Aralıklı tekrar da yardımcı olur: Aynı konuyu bir gün, üç gün ve bir hafta sonra kısaca gözden geçirmek. Bugün çalıştığın konuyu kitabı kapatıp bir arkadaşına ya da küçük kardeşine anlatmayı dene; takıldığın nokta yarın tekrar edeceğin yerdir.

8. Ortak dertler, kişiye özel yollar

Tanıtım metninde öne çıkan fikir şu: Öğrencilerin yaşadığı sorunlar büyük ölçüde benzer, ama herkese uyan tek bir çözüm yok. Biri sabah erken saatte daha verimli çalışır, öteki gece; biri tam sessizlik ister, öteki kütüphanenin uğultusunu. Arkadaşının yöntemini birebir kopyalamak, sende işe yaramadığında kendini yetersiz hissetmene yol açabilir. Kendi örüntünü tanımak için birkaç hafta boyunca ne zaman, nerede ve ne kadar süre verimli olduğunu kısa notlarla izleyebilirsin. Ay sonunda bu notlara baktığında sana özgü çalışma düzeninin ipuçları belirir. Bu kaydı tutmaya bu akşamki tek bir ders saatiyle başla.